Jazz en religie gaan in Psalm 122 hecht verbond aan

Concert: Psalm 122 van Willem Breuker, uitgevoerd door Willem Breuker Kollektief, Mondriaan Strings en Koor Nieuwe Muziek o.l.v. Huub Kerstens. Tekst: Karel Deurloo; decor: Gerard Hali; voorzanger: Peter Halpern. Gehoord: 10/10 Grote Kerk, Veere. Aldaar t/m 12/10. Inl.: 0118-623650.

Een draaiorgel, de saxofoons en trompetten van het Willem Breuker Kollektief en de strijkinstrumenten van Mondriaan Strings blijken uitgelezen instrumenten om religieuze muziek te vertolken. Rietblazer en componist Willem Breuker schreef voor de Grote Kerk van Veere zijn versies van Psalm 122, in de nieuwe vertaling van Karel Deurloo. Het is een lied over vrede, over de 'opgang' naar de stad Jeruzalem.

De uitvoering is een mijlpaal in het oeuvre van Willem Breuker. In een compositie met prachtige symfonische gedeelten en dan weer heel snelle, jazzy passages bouwt hij in de immense ruimte van de Veerse Grote Kerk een kathedraal op van klanken. Of eerder moet ik schrijven: tempel. Want theaterregisseur Gerard Hali die de uitvoering vormgeeft, projecteert boven het orkest en het koor lichtbeelden van de grote tempel van de Heilige Stad.

We zien de stad bij nacht, we zien de gouden koepel oplichten tussen de gebouwen en geleidelijk aan betreden we het interieur. De reusachtige witte bal waarop de dia's zijn te zien, lijkt, omschitterd door sterren, als een planeet door het universum te zweven. Dat klopt mooi met de tekst: Jeruzalem in de vorm van een wereldbol is het hart van het heelal. En Jeruzalem is ook de plaats waar de aanwezigen in de kerk opgeroepen worden naar toe te gaan.

De meer dan vijf kwartier durende compositie vertoont een sterke, dramatische eenheid. Die lange adem is nieuw in het werk van de componist. Breuker toonzette verschillende versies van Psalm 122. Na de sereen gehouden Ouverture volgt een plechtige Hebreeuwse vertolking, gevolgd door de in het Nederlandse gezongen tekst. Bij ontstentenis van een orgel in de kerk, gaf het Middelburgse draaiorgel De Twee Musketiers acte de présence. Het is verbazingwekkend wat een volle, diepe tonen uit dit instrument komen.

Het eerste deel van de uitvoering werd besloten door een a capella uitvoering door het Koor Nieuwe Muziek. Ook hierin, in de trage, wat slepende en elegische melodieën wist Breuker een gewijde sfeer te treffen.

Geleidelijk aan zweepte Willem Breuker met zijn kollektief de ingetogenheid op tot groter dynamiek en explosiever krachten. De bariton van voorzanger Peter Halpern verkondigde met intensiteit de boodschap van deze 122ste psalm: “Vraagt vrede voor Jeruzalem, laat welvaren zij, die je liefhebben.” Al heeft Breuker zich niets aangetrokken van eerdere toonzettingen van de psalm, zelfs niet die die hedentendage in de kerkdiensten nog gebruikt wordt, wel moet Bachs Matthäus Passion hem hebben geïnspireerd. Zeker waar de voorzanger optreedt, hoorde ik tal van gelijkenissen.

In Psalm 122 gaan jazz en religie een indrukwekkend verbond met elkaar aan. Het bijzondere van Breuker is dat hij geen enkele concessie heeft gedaan aan de swingende, speelse jazz-stijl hem zo eigen. Moeiteloos vervlecht hij de modulaties die bij gewijde muziek altijd gering zijn met de veel expressiever sprongen van de jazz-muziek. In een jubelende, wilde finale speelde het Kollektief de sterren van de hemel, bijgestaan door de lyrische violen van Mondriaan Strings. Intussen zweefde de stad Jeruzalem als een verre en toch nabije planeet hoog tussen de zuilen van de Grote Kerk van Veere.