Voorkeur; Muziek

JAN STEEN Kunsthistorici herkenden in hem een bohémien, een predikant ook, wiens zedenlessen ter harte moesten worden genomen. En nu, ruim driehonderd jaar na zijn dood, is er nog steeds geen consensus over de levenswijze en de bedoelingen van Jan Steen (1626-1679), die, ondanks alle kunsthistorische bevindingen, de vrolijkste schilder van de Gouden Eeuw zal blijven. Het Rijksmuseum in Amsterdam brengt hem tot 12 jan 1997 een hommage. In zes zalen hangen nu chronologisch en enigszins thematisch gerangschikt 49 van Steens mooiste werken. Filevorming, zoals destijds bij Vermeer in het Mauritshuis, lijkt in de ruime zalen van het Rijksmuseum uitgesloten. Bij de museumkassa is gewoon een kaartje van ƒ 15,- te koop en ook het souvenir-aanbod is bescheiden. Tot 12 jan 1997 in het Rijksmuseum, Stadhouderskade 43, Amsterdam. Dag 10-19u.

TIEPOLO Het is dankzij die tomeloze werkdrift en die onvoorstelbaar hoge produktie, dat kerken en palazzi in Italië en musea in Duitsland, Nederland en Amerika nu uitgebreid kunnen herdenken dat driehonderd jaar geleden Giambattista Tiepolo (1696-1770) werd geboren, de laatste grote maestro van de Venetiaanse schilderkunst. Museum Boijmans Van Beuningen stelt nu ter viering van dat geboortejaar een veelzijdige selectie van zo'n honderddertig tekeningen en grafische bladen van Tiepolo en diens twee zonen tentoon. Niets doet vermoeden dat de maker van die A4-tjes in ongeveer een jaar tijd zevenhonderd vierkante meter plafond wist te beschilderen. Er hangen karakterkoppen, landschappen, karikaturen en, hoe kan het anders, ruimtevaarders, die Tiepolo in razend moeilijke verkortingen pijlsnel wist neer te pennen. Tiepolo in Holland, werk van Giambattista Tiepolo en zijn omgeving in Nederlandse collecties, t/m 20 okt in Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17, zo 11-17u.

POP-UP Alles staat en valt met ingenieus papiervouwkunst-en-vliegwerk en alles draait om het verrassingseffect. Het echte goede beweegbare boek - een onnauwkeurige vertaling van de Engelse term pop-upbook - behoort tot de trapezewerkers onder de circusartiesten. Eén verkeerde beweging en het effect valt in duigen. Daarom is de triomf van de bedenker ook zo voelbaar bij het omslaan van de pagina's. Door aan lipjes te trekken, tegen hendeltjes te duwen, aan wieltjes te draaien of flapjes om te slaan, gaan oren klapperen, vlaggetjes wapperen, staarten zwaaien of krijgt een afbeelding ineens een tegenovergesteld aanzien. Beweegbare boeken zijn de luxe-artikelen van de boekdrukkunst. Op de attractieve tentoonstelling 'Pop-Up, het boek in beweging' in de Haarlemse Verweyhal roept elk van de meer dan honderd Nederlandse en buitenlandse exemplaren dan ook om - heel voorzichtige - vingers, die tastend over de pagina's glijden op zoek naar de bijzonderheden. Maar de inrichters hebben hun schatten begrijpelijkerwijs in vitrines uitgestald; de bezoeker vergaapt zich als een gourmet voor de etalage van een dichte banketbakkerij aan al de parmantige delicatessen. Pop-up. Het boek in beweging. Verweyhal, Grote Markt 16, Haarlem tot 3 nov. ma t/m za 11-17u zo 12-17 u. Op 22 sept wordt een demonstratierondleiding gehouden.

HET UTRECHTS PSALTER De Middeleeuwse kunstenaars die in de negende eeuw het Utrechts psalter illustreerden, kozen voor een opmerkelijk systeem: ze beeldden elk psalm zo letterlijk mogelijk uit. Het psalter, een van de belangrijkste schatten uit de Middeleeuwen, is uit zijn kluis gehaald voor een korte reis naar museum Het Catharijneconvent. Daar ligt het boek samen met een groot aantal verwante Middeleeuwse handschriften uit binnen- en vooral buitenland op een uitzonderlijke tentoonstelling. Het Utrechts psalter is op het eerste gezicht niet zo aantrekkelijk als bekendere Middeleeuwse manuscripten. De 166 tekeningen zijn niet gekleurd, de bladzijden lijken niet op Keltisch edelsmeedwerk zoals de Ierse en Engelse manuscripten uit de vroege Middeleeuwen en evenmin overdonderen ze met zoete Madonna's in lange gewaden of statig realistische landschappen uit latere produkten van het vasteland. Snelle, priegelige schetsen krioelen van figuurtjes en voorwerpen, soms zo klein dat je een loep wilt hebben om ze recht te doen. Anders dan de meeste Middeleeuwse handschriften geeft het Utrechts psalter zijn geheimen pas echt prijs als je het leest, daarom is het boek ook op cd-rom gezet. Dat vergemakkelijkt de overgang van woord en beeld. Met een simpele muisklik op een passage in de tekst verschijnt op de tekening een kader dat het bijbehorende gedeelte omsluit. Het Utrechts Psalter, Middeleeuwse meesterwerken rond een beroemd handschrift in Museum Catharijneconvent, Nieuwegracht 63, Utrecht t/m 17 nov. Di t/m vr 10-17u, za en zo 11-17u.

EN VERDER Schilderijen van Robert Zandvliet t/m 17 nov. Dordrechts Museum, Dordrecht; Van Monet tot Matisse, Franse meesters uit het Poesjkin Museum in Moskou t/m 27 okt in het Haags Gemeentemuseum; The Great American Watercolour, Amerikaanse aquarellen 1860-1940 t/m 27 okt Rijksprentenkabinet, Amsterdam; Ferdinand Hart Nibbrig 1866-1915 t/m 3 nov. in het Singer Museum, Laren.