Spoorwegbond FSV wil het bij NS hard spelen

UTRECHT, 10 OKT. De onrust onder het personeel van de Nederlandse Spoorwegen is weer fel opgelaaid. De onderhandelingen over de invulling van de 36-urige werkweek bij het bedrijfsonderdeel NS Reizigers dreigen te verzanden in verwijten en wederzijds onbegrip. Stakingsacties hangen in de lucht.

Morgen praten de vakbonden en de directie van NS Reizigers verder, maar voor Gerben Hardeveld, voorzitter van de spoorwegvakbond FSV, staat de uitkomst eigenlijk al vast: “Wij spelen het hard en de directie wil ook geen strobreed toegeven. Dus hebben we vrijdag een probleem.”

Vorig jaar leek het nog zo goed te gaan. Na jaren van steeds terugkerende arbeidsconflicten, veelal uitmondend in korte of langere stakingen, besloten de vakbonden bij de NS en de directie dat het zo niet verder kon gaan. Na een aantal indringende sessies kwam op 30 oktober 1995 het veelgeprezen 'Heide-akkoord' tot stand. Naast afspraken over de verlenging van het sociaal plan tot 2001 bereikten de bonden en de NS overeenstemming over een tweejarige CAO, met in totaal 4,25 procent loonsverhoging en een 36-urige werkweek voor alle werknemers. Over de exacte invulling van die kortere werkweek zou per bedrijfsonderdeel verder onderhandeld worden. Zowel de bonden als de NS waren euforisch over de resultaten van het Heide-overleg.

Van die euforie is inmiddels weinig meer over, althans niet bij de leden van de categorale vakbond FSV. Anders dan bij de Vervoersbonden FNV en CNV was de animo voor arbeidstijdverkorting bij de FSV (de grootste vakbond bij de NS) toch al niet bijzonder groot. De 8400 FSV-leden hadden in plaats van meer vrije tijd liever een flinke loonsverhoging geïncasseerd. Dat een (kleine) meerderheid toch instemde met het Heide-akkoord kwam volgens Hardeveld omdat er goede afspraken zouden komen over herbezetting door overtollig verklaarde collega's.

Bovendien zou er een pakket maatregelen opgesteld worden om de interne spanningen te verminderen en de motivatie van het personeel te verbeteren.

Als gevolg van de moeizame onderhandelingen bij NS Reizigers, het eerste bedrijfsonderdeel waar de 36-urige werkweek vorm moet gaan krijgen, is de inschikkelijkheid van de FSV-leden steeds verder onder druk gekomen. Hardeveld: “Er zit een enorme frustratie onder de mensen. Ze voelen zich belazerd omdat al die mooie plannen van Den Besten (bestuursvoorzitter van de NS - red.) niet zijn uitgekomen. In feite kun je je afvragen wat voor waarde het Heide-akkoord nog heeft.”

Op het eerste gezicht lijken de verschillen tussen de voorstellen van de werkgevers en de eisen van de vakbonden niet bijzonder groot. Het aanvankelijke voorstel van de NS-directie om alle werknemers in het kader van de arbeidsduurverkorting iedere dag circa een kwartier minder te laten werken, is bij de laatste onderhandelingsronde (in de nacht van 16 op 17 september) ingetrokken. De directie heeft daarmee gehoor gegeven aan de wens van de bonden dat de arbeidsduurverkorting 'herkenbare vrije tijd' moet opleveren, in de vorm van gemiddeld één vrije dag per twee weken.

In ruil voor de arbeidsduurverkorting wil de NS-directie wel iets terug, namelijk de mogelijkheid om de roosters van de machinisten en conducteurs flexibeler in te delen. Zo zouden de 26 extra vrije dagen maar voor een deel van te voren ingeroosterd worden - de directie wil zich het recht voorbehouden om tien vrije dagen door te schuiven naar rustige periodes. “De mensen zijn bang dat ze die dagen alleen in de winter op mogen nemen, als ze er niks aan hebben”, aldus Hardeveld.

Ook stellen de NS voor de minimum diensttijd te verkorten van vijf uur naar vier uur per dag en de rusttijd tussen de verschillende diensten terug te brengen van twaalf naar elf uur. Eens per week zou die rusttijd acht uur moeten kunnen bedragen. Hardeveld: “Dat valt heel slecht bij de mensen. Ze hebben nu vaak al een flinke reistijd achter de rug voordat ze van het station thuis zijn aangekomen. Die voorstellen zijn dus volstrekt onbespreekbaar.”

De FSV-voorzitter heeft van zijn achterban “een duidelijke boodschap” meegekregen voor het overleg morgen met de werkgever. De 36-urige werkweek mag niet gebruikt worden als middel om de inzet van personeel verder te flexibiliseren. “Ik weiger te luisteren naar jankverhalen van de directie over hoeveel het allemaal kost. We hebben toen tijdens het Heide-overleg met z'n allen een keuze gemaakt, daar is onder andere die 36-urige werkweek uit voortgekomen. Laat de directie het nu maar waarmaken.”

Komen er weer stakingen als het overleg morgen klapt? “Onze achterban is heel stellig. Er ligt een behoorlijke druk om acties te voeren.” In Hardevelds visie heeft de NS-leiding te weinig oog voor de grote onzekerheid bij het personeel over de toekomst van de NS. “Het dreigt overal weer zo'n klerenzooi te worden. We gaan helemaal terug naar af.”