KLEIN COMPENDIUM AANDOENINGEN

Korte beschrijving van de meeste voorkomende hersenaandoeningen, samengesteld door Bart Meijer van Putten.

Neurologisch

Cerebrovasculair accident (CVA)

Meestal beroerte genoemd. Acute verstoring van de doorbloeding van de hersenen: door een infarct (vaatafsluiting, in 80 procent van de gevallen) of een bloeding (20 procent). Een CVA kan fataal zijn of leiden tot invaliditeit, waaronder verlammingen, afasie (taalstoornis) en andere stoornissen in de verstandelijke vermogens. Een groot deel van de CVA-patiënten heeft chronische zorg nodig: meer dan de helft van de patiënten met lichamelijke aandoeningen in verpleeghuizen heeft een beroerte gehad. De meeste van hen zijn ouder dan 65 jaar, maar het kan ook jonge mensen treffen.

Dankzij moderne beeldvormende technieken is de diagnostiek van het CVA sterk verbeterd. Via een CT-scan bijvoorbeeld kan worden vastgesteld of er sprake is van een bloeding dan wel een vaatafsluiting. Dit kan directe gevolgen hebben voor de behandeling. In de eerste uren na een infarct kan de schade worden beperkt door stolseloplossende middelen toe te dienen. Bij een bloeding moeten die juist niet worden toegediend.

Ook is het inzicht in de risicofactoren en de ontstaanswijze van het CVA gegroeid. Roken en overmatig alcoholgebruik vormen de belangrijkste risicofactoren. Verder speelt bij ongeveer vijftig procent van de CVA's verhoogde bloeddruk een rol, zodat deze - juist ook bij personen op oudere leeftijd - moet worden behandeld. Informatie: Stichting Hoofd Hart Vaten, (030) 6 59 64 01.

Dementie

Achteruitgang van het geheugen en van andere cognitieve functies, waarbij vaak ook veranderingen in de persoonlijkheid optreden. Mensen met deze aandoening kunnen in het dagelijks leven veelal niet meer goed functioneren, waardoor ze afhankelijk worden van anderen - meestal familieleden. Dementie kan vele oorzaken hebben. De meest frequente is de ziekte van Alzheimer, maar ook vaataandoeningen zijn vaak oorzaak.

Door toenemende vergrijzing van de bevolking neemt het aantal dementie-patiënten toe. Dementie kan ook voorkomen bij kinderen en volwassenen onder de 65 jaar. Meestal wordt de ziekte geleidelijk ernstiger, waardoor de patiënt op den duur geheel afhankelijk wordt van verzorging. Uiteindelijk zal hij of zij moeten worden opgenomen in een psychogeriatrisch verpleeghuis. Ruim 80 procent van de patiënten in dergelijke instellingen lijdt aan dementie.

Niet bekend

Ook worden psychofarmaca toegediend om gedragsafwijkingen zoals depressies, waangedachten en slapeloosheid, te behandelen. Een nadeel van deze middelen is dat daarbij schommelingen in de bloeddruk optreden, met onder meer een verhoogd risico op heupfracturen. Informatie: Alzheimerstichting, (030) 6 56 75 11 (dag en nacht bereikbaar).

Epilepsie

Stoornis van het zenuwstelsel die wordt gekenmerkt door een plotseling optredende verandering in de elektrische activiteit in de hersenen. Dit resulteert in aanvallen met uiteenlopende verschijnselen. De aard daarvan is afhankelijk van de plaats in de hersenen waar zich de storing voordoet.

Epilepsie kan tegenwoordig bij circa 75 procent van de chronische patiënten redelijk in toom worden gehouden door anti-epileptica. Patiënten die resistent zijn tegen deze therapie kunnen ernstig gehandicapt raken en langdurige behandeling nodig hebben in een verpleeghuis. Informatie: Epilepsie Vereniging Nederland, (030) 6 34 40 69.

Migraine

Kenmerkt zich door aanvallen van snel optredende, vaak eenzijdige hoofdpijn, wat gepaard kan gaan met misselijkheid en braken. Circa vijf procent van de mannen en vijftien van de vrouwen in Nederland heeft er in meerdere of mindere mate last van. De aanvalsfrequentie kan sterk variëren. Er zijn mensen bij wie het maar enkele keren in het leven voorkomt, maar circa tien procent van de patiënten heeft ten minste één aanval per week die minimaal een dag duurt.

De oorzaak is onbekend. Wel is duidelijk dat erfelijke en hormonale factoren een rol kunnen spelen. Verder kunnen aanvallen (mede) worden veroorzaakt door oververmoeidheid, stress en ook doordat consumptie van bijvoorbeeld wijn niet goed wordt verdragen.

Een migrainepatiënt kan bij zichzelf proberen na te gaan welke omstandigheden kunnen leiden tot aanvallen. De Nederlandse Vereniging van Migrainepatiënten heeft hiervoor een hoofdpijndagboek samengesteld, te bestellen via het secretariaat van deze vereniging, (031) 6 53 20 13 (bereikbaar ma/wo/do/vr 10.00-12.00 uur en 14.00-16.00 uur).

Psychiatrisch

Schizofrenie

Ernstige psychiatrische stoornis. De stoornis kan zich eenmaal voordoen, herhaald terugkeren of chronisch verlopen. Schizofrenie ontstaat meestal op jonge leeftijd, omstreeks of kort na de puberteit. Drie groepen symptomen worden onderscheiden: positieve, negatieve en cognitieve. Positieve symptomen heten zo omdat het eigenschappen betreft die mensen normaal gesproken niet hebben, zoals achtervolgingswaan en hallucinaties. Voor de negatieve symptomen geldt het omgekeerde. Deze patiënten vertonen minder emoties en tonen minder initiatief. Ten slotte zijn er cognitieve symptomen: problemen bij het uitvoeren van taken, het organiseren van werk, etc.

In het overgrote deel van de gevallen lijdt het sociale functioneren van de patiënt eronder, zoals werk, gezinsleven en zelfverzorging. Veel daklozen zijn schizofreen. Behandeling heeft in circa 60 procent van de gevallen redelijk tot gunstig resultaat. Een probleem daarbij is dat de huidige middelen vooral de positieve symptomen bestrijden, terwijl de negatieve blijven bestaan. Dit betekent veelal dat de patiënt sociaal onaangepast blijft. Er wordt nu geëxperimenteerd met nieuwe middelen die effect moeten hebben op de negatieve symptomen. Informatie: Schizofrenie Stichting Nederland, (0346) 35 22 54.

Stemmingsstoornissen

Ernst en duur van stemmingsstoornissen kunnen sterk verschillen. Een deel van de mensen die hieraan lijden, kan redelijk normaal functioneren. Voor anderen is het een directe handicap, waarbij vaak het gevoel overheerst dat men het leed van de hele wereld meetorst. Circa tien procent wordt medisch behandeld. Ongeveer 80.000 mensen lijden aan een zogenoemde bipolaire stoornis, met zowel depressieve als manische (te drukke, opgewonden) fasen. Informatie bij de Nederlandse Vereniging voor Manisch Depressieven, (020) 6 90 07 10 (9.00-13.00 uur).

Angststoornissen

Hieronder vallen paniekaanvallen, fobieën, dwangstoornissen, het posttraumatisch stress-syndroom en een gegeneraliseerde angststoornis. Een paniekaanval gaat veelal gepaard met hartkloppingen, benauwdheid, trillen en duizeligheid. Tot de fobieën behoren vliegangst of hoogtevrees. Dwangstoornissen worden gekenmerkt door steeds terugkerende gedachten of handelingen. Het posttraumatische stress-syndroom is een angstsyndroom dat korte of langere tijd na het doormaken van een zeer belastende gebeurtenis ontstaat, bijvoorbeeld na een natuurramp, gijzeling of oorlog. Wanneer voortdurende angst zonder duidelijke oorzaak optreedt, wordt gesproken van een gegeneraliseerde angststoornis.

Alle angststoornissen kunnen leiden tot ernstig maatschappelijk disfunctioneren. Deze stoornissen worden slechts in een minderheid van de gevallen (naar schatting vijftien tot twintig procent) herkend en adequaat behandeld. Er is echter niet alleen sprake van onderbehandeling, maar ook van overbehandeling: veel lijders aan angststoonissen gebruiken grote hoeveelheden medicijnen waarvan de werking niet altijd vaststaat. Informatie: Stichting Fobieclub Nederland, (0343) 51 87 11.