Verkoopgolf door beleggersrevolte

ROTTERDAM, 9 OKT. De fusie-, overname- en verkoopkoorts in het Nederlandse bedrijfsleven heeft de afgelopen week een niveau bereikt dat zelfs in de 'wilde' jaren tachtig zeldzaam was. Grote concerns, zoals Vendex International (diensten, detailhandel) en ABN Amro, doen dochters en deelnemingen van de handen die tot voor kort als “strategisch” en “niet te koop” te boek stonden.

Anderen, zoals Unilever (voeding, wasmiddelen en cosmetica) en KNP BT (papier, verpakking, distributie), kondigden recent wijzigingen in hun activiteitenscala aan om hun rendement te verhogen. Vervoerbedrijf Nedlloyd verkocht eerder dit jaar zijn offshore bedrijf en fuseerde zijn containeractiviteiten vijf weken geleden met die van de Britse concurrent P&O.

“Bedrijven voelen heel sterk de druk van aandeelhouders”, zegt F. van Schaik, hoofd beleggingsresearch bij ABN Amro Hoare Govett. “Jullie verkwisten ons geld en leveren ons geen goed rendement”, zo schetst Van Schaik de stemming onder beleggers op dit moment. Dat geldt in het bijzonder voor de bedrijven die meer dan gemiddeld afhankelijk zijn van de pieken en dalen van de economische ontwikkeling, zoals papierproducenten (KNP BT), vervoer (KLM en Nedlloyd), en de chemieconcerns (Akzo Nobel en DSM).

Bij deze zogeheten cyclische bedrijven blijft het gemiddelde rendement in de goede en de slechte jaren achter. “Beleggers willen rendement zien en rekenen, meer dan vroeger, de managers daarop af. Nu is het tijd geworden dat aandeelhouders opstaan en zeggen: het is genoeg geweest.”

De transacties volgen elkaar de laatste dagen in een hoog tempo op. “Ik ben er zelf ook een beetje verbaasd over”, zegt een Nederlandse bankier in de Londense City, het financiële hart van Europa dat dankzij de opeenhoping van bankiers, adviseurs, financiële analisten en beleggers doorgaans de draaischijf is van grensoverschrijdende transacties.

Vorige week verkocht ABN Amro haar zakenbank-dochter MeesPierson, die tot voor kort niet te koop was, aan de Nederlands-Belgische financiële instelling Fortis. De aandeelhouders ABN Amro applaudisseerden: de bank kon het vermogen dat vast zat in de aandelen van MeesPierson (bijna 2 miljard gulden) rendabeler in andere activiteiten investeren. Door een verzekeraar te kopen, bijvoorbeeld, of een Angelsaksische zakenbank of vermogensbeheerder.

Gisteren meldde Vendex dat zijn minderheidsbelang in concurrent KBB (met een waarde van ongeveer 600 miljoen gulden) wordt verkocht aan grote internationale beleggers. Samenwerking met KBB bleek ten lange leste niet haalbaar. Vendex kan meer rendement behalen voor zijn aandeelhouders door het geld elders in zijn kernbedrijf te steken.

Nederlandse ondernemers zijn niet de enige die zich moeten schikken naar de groeiende macht van de (internationale) beleggers. “Het is het grote thema in heel Europa”, zegt Van Schaik. De “paleisrevolutie” bij Olivetti, de Italiaanse computer en technologie onderneming, is een opmerkelijk voorbeeld van de manier waarop nieuwe financiers te hoop lopen tegen de traditionele directievoering.

Olivetti heeft vorig jaar op grote schaal nieuwe aandelen geplaatst bij internationale beleggers. Zij zijn uiterst ontevreden over het herstelproces en de informatievoorziening aan beleggers. Een bijeenkomst van een groep internationale beleggers die samen een kwart van het kapitaal in handen hebben was een aantal weken geleden de katalysator voor de benoeming van een nieuwe topmanager en een programma voor verkoop van (verliesgevende) dochterondernemingen.

Ook het desinvesteringsprogramma van het Duitse industriële concern Daimler-Benz (Fokker failliet, AEG gesloten) wordt met de nieuwe macht van beleggers in verband gebracht.

Daimler is sinds twee jaar genoteerd op de Amerikaanse effectenbeurs van Wall Street en moet zich nu meer gelegen laten liggen aan de belangen van zijn aandeelhouders dan vroeger.

Analist Van Schaik van ABN Amro Hoare Govett tekent daarbij aan dat het bij Nederlandse bedrijven niet alleen een eenrichtingsverkeer van beleggersinvloed op managers is. “Ondernemingen zijn er zelf ook mee bezig.”

De aandelenopties die steeds meer managers krijgen - een fiscaal lucratieve beloning als de beurskoers van het bedrijf stijgt - stimuleren ondernemers om hun beleid meer af te stemmen op het belang van de aandeelhouders.

De verkoop- en samenwerkingsgolf gaat samen met een bijna onstuitbare hoeveelheid fusie- en overnamezaken. Geld lenen bij banken om een overname te betalen en rap te groeien is nu relatief goedkoop. Geld in kas hebben is voor bedrijven met de huidige lage rente daarentegen uiterst onvoordelig: het levert nauwelijks rendement op. Andere bedrijven kopen is de snelste weg naar schaalvergroting en extra rendement, hoe risicovol overnames ook zijn.

Ook de overnamegolf illustreert de groeiende invloed van beleggers. Uitgever VNU kocht gisteren voor 190 miljoen gulden een pakket van 15 procent van de aandelen in de Britse Blenheim, een organisator van tentoonstellingen. Ook Reed Elsevier zou belangstelling hebben. Beide uitgevers zoeken emplooi voor hun gevulde bedrijfkas.

KPN (post en telecommunicatie) deed vorige week een bod ter waarde van 2,7 miljard gulden op het Australische transportbedrijf TNT. KPN, dat twee jaar geleden is geprivatiseerd door de introductie van zijn aandelen op de Amsterdamse beurs, is daar gevoelig voor. Tegelijkertijd werd KPN vanochtend geconfronteerd met de keerzijde van de medaille: een grote aandeelhouder van TNT vindt het bod te laag.