Grensoorlog tussen Rwanda en Zaïre dreigt

BUJUMBURA, 9 OKT. Etnische conflicten in Oost-Zaïre dreigen te ontaarden in een grensoorlog tussen Rwanda en Zaïre. Zaïrese autoriteiten in het oosten van het land gaven gisteren alle 400.000 Banyamulenge, van origine Tutsi's uit Rwanda en Burundi, opdracht zich binnen zes dagen in legerkampen te vestigen, anders zullen zij als opstandelingen worden beschouwd.

Sinds enkele weken wordt er hevig gevochten in de Oost-Zaïrese provincie Zuid-Kivu tussen Banyamulenge-guerrillastrijders, gesteund door Rwanda, en het Zaïrese leger.

Eerder dit jaar hadden in Noord-Kivu grootschalige etnische zuiveringen plaats, waarvan Banyarwanda, Tutsi's die zich daar sinds begin deze eeuw vestigden, het slachtoffer werden. Rwandese Hutu-vluchtelingen die na de genocide in 1994 naar Oost-Zaïre trokken, voerden de acties uit in samenwerking met het Zaïrese leger. Het door Tutsi's gedomineerde regime in Rwanda zwoer niet opnieuw dergelijke zuiveringsacties tegen Tutsi's in Oost-Zaïre te dulden. Bovendien greep Rwanda de mogelijkheid aan het Zaïrese leger en de milities van Hutu-vluchtelingen te dwarsbomen. De Hutu-milities voeren vanuit Oost-Zaïre guerrilla-acties uit in West-Rwanda.

Als tegenzet bewapende Rwanda de Banyamulenge in Zuid-Kivu, Tutsi's die al vanaf 1797 vanuit Rwanda en Burundi naar Oost-Zaïre trokken. De meesten van hen hebben de Zaïrese nationaliteit, maar worden regelmatig, als er politieke spanningen zijn, als zondebok gebruikt. Twee maanden geleden begon het Zaïrese leger met wraakacties tegen de Banyamulenge. De Banyamulenge, aangemoedigd door Rwanda, vochten dit keer echter terug.

Honderden Banyamulenge in de steden Bukavu en Uvira werden gearresteerd, gemarteld en enkele tientallen geëxecuteerd. Een door Rwanda bewapende Banyamulenge-guerrillagroep op zijn beurt valt nu Zaïrese troepen aan, voert aanvallen uit op auto's op de hoofdwegen en bezette eerder deze week het dorp Lemira. De Zaïrese regering heeft 3.000 man extra troepen naar het gebied gezonden om tegen de Banyamulenge vechten. De laatste paar dagen plunderen zij ook op grote schaal in Uvira en Bukavu.

In de Rwandese hoofdstad Kigali vertellen militairen dat acties tegen de Banyamulenge kunnen leiden tot een oorlog met Zaïre. Vorige maand vochten de Rwandese en Zaïrese legers al drie dagen lang een mini-oorlog uit in het grensgebied bij Bukavu. Humanitaire organisaties vrezen dat door het conflict met de Banyamulenge de situatie in het toch al chaotische Gebied van de Grote Meren zal exploderen. De honderdduizenden vluchtelingen in het gebied worden door de gevechten met de dag moeilijker bereikbaar voor hulporganisaties. Bovendien zijn ook hulpverleners het doelwit geworden van het Zaïrese leger, dat hen ervan beschuldigt de Banyamulenge-guerrillagroep te steunen.

De export van de rivaliteit tussen Hutu's en Tutsi's in Rwanda en Burundi naar Oost-Zaïre en de regionale rivaliteit tussen de verscheidene buurstaten maken de conflicten uiterst complex. Het ontstane machtsvacuüm in Zaïre door de ziekte van president Mobutu draagt daar verder toe bij. Mobutu heeft prostaatkanker en ligt al zes weken in een ziekenhuis in Zwitserland. Hij wachtte tè lang om zijn ziekte te laten behandelen en is nu vermoedelijk ongeneeslijk ziek. Wie de macht uitoefent in Zaïre en wie van de Zaïrese machthebbers de oorlogstrom slaat in het oosten van het land, is onduidelijk.