Spoor van alcohol en corruptie leidt naar belagers in het Kremlin

MOSKOU, 8 OKT. Op het eerste gezicht lijkt er niets bijzonders aan het verhaal van Boris Fjodorov. De man doet duistere zaken in Rusland, is afgeperst, neergestoken en heeft het tenauwernood overleefd. Maar opmerkelijk is wel dat hij zijn belagers in het Kremlin situeert. En daags nadat hij met zijn getuigenis op de televisie verschijnt, wordt één van de beschuldigden door president Jeltsin ontslagen.

Het verhaal van Fjodorov, die niet moet worden verward met de gelijknamige oud-minister van financiën, is ingewikkeld en niet via onafhankelijke bronnen te controleren. Maar zijn schets van hoe kapitaal en criminaliteit elkaar in het Kremlin ontmoeten, wordt door de Russische media serieus genomen. De presentator van de gerespecteerde actualiteitenrubriek 'Itogi' sprak zondagavond van “explosief materiaal”. Vlak voor de uitzending was een bommelding bij de studio binnengekomen, “kennelijk om ons te verhinderen dit item uit te zenden”.

Dat ook het Kremlin de aantijgingen serieus neemt, bleek toen het officiële persbureau Itar-Tass gisteren zonder verdere toelichting bekend maakte dat minister van sport Sjamil Tarpisjev per 1 november van zijn taken wordt ontheven. Tarpisjev was tennisleraar van Boris Jeltsin toen deze nog tenniste. In 1994 werd hij minister en presidentiëel adviseur. Tarpisjev en Aleksandr Korzjakov, een andere Jeltsin-vertrouweling, worden door Fjodorov beschuldigd van gangsterpraktijken.

Centraal in het verhaal staat de Nationale Sportstichting, een liefdadigheidsorganisatie die tot doel heeft de Russische sport te stimuleren. De organisatie is een initiatief van Tarpisjev, die Jeltsin in 1993 zover kreeg dat de stichting belastingvrij alcohol en sigaretten mocht gaan importeren. Vorig jaar werd de licentie om op deze wijze fondsen te werven weer ingetrokken, maar de stichting was toen al uitgegroeid tot de grootste importeur in Rusland. Of de opbrengst altijd en helemaal naar de sport is gegaan weet niemand.

Spanningen in het fonds kwamen naar buiten in mei van dit jaar, middenin de campagne voor de presidentsverkiezingen. Boris Fjodorov, die door Tarpisjev als directeur van de stichting was aangesteld, werd op straat aangehouden door zwaar bewapende politiemannen. Terwijl één van hen het tafereel op film vastlegde, haalde een ander uit de auto een zakje met 4,5 gram cocaïne tevoorschijn. De verbaasde Fjodorov werd gearresteerd wegens drugsbezit.

Enkele dagen later werden de beschuldigingen weer ingetrokken. Maar toen Fjodorov op vrije voeten kwam, bleek hij als directeur van de Sportstichting te zijn vervangen door kolonel Valery Strelesky, een ondergeschikte van Aleksandr Korzjakov, de lijfwacht van Jeltsin. Fjodorov verscheen op de televisie en sprak van een provocatie. Enkele weken later werd hij 's nachts op straat neergeschoten en, toen het pistool van zijn aanvaller blokkeerde, met een mes vier keer in de borst gestoken. Tot enkele dagen geleden, zo zei Fjodorov zondagavond op de televisie, kon hij door zijn verwondingen niet praten.

Nu wel. In zijn televisieoptreden zondag zei Fjodorov dat hij enkele dagen voordat hij werd aangevallen, naar het Kremlin was gesommeerd. Korzjakov zou hem ervan hebben beschuldigd miljoenen te hebben gestolen van de Sportstichting.

De ontslagen directeur diende 40 miljoen dollar op tafel te leggen. “Je hebt te begrijpen dat dit de staatsmafia is”, zou Streletsky tijdens dit onderhoud tegen Fjodorov hebben gezegd. Hij voegde daaraan toe dat een “stoomwals” Fjodorovs kant uitkwam.

Dit alles volgens Fjodorov. Korzjakov heeft geen commentaar gegeven. De lijfwacht werd direct na de aanslag op Fjodorov door Jeltsin ontslagen, zonder verdere toelichting behalve dat hij “nogal veel heeft genomen en nogal weinig heeft gegeven”.

Het is niet duidelijk of aanslag en ontslag verband houden. Korzjakov heeft eerder deze herfst aangekondigd dat hij zich kandidaat zal stellen voor de eerste parlementszetel die vrij komt. De Russische televisie speculeerde dat hij op die manier rechtsvervolging wil voorkomen.

Tarpisjev heeft evenmin gereageerd op Fjodorovs aantijgingen en deed gisteren laconiek over zijn “overgang naar ander werk”.

In augustus zorgde een casettebandje over deze kwestie al voor ophef. Op het bandje klaagt Fjodorov dat Tarpisjev en Korzjakov in april al tien miljoen dollar uit het sportfonds eisten voor de verkiezingskas van Jeltsin. Verder verhaalt hij van geheime bankrekeningen en schemerige transacties. Tarpisjev noemde dit verhaal “het geraaskal van een gek”.

Streletsky heeft ook niet gereageerd op het televisie-optreden van Fjodorov. Hij heeft in augustus zelf ontslag genomen en is als directeur van de Sportstichting opgevolgd door Sergej Leonik, coach van het nationale tennisteam. Fjodorov zelf is ondergedoken.