Oorzaak: vergrijzing Wachtgelden in vijf jaar verdubbeld

DEN HAAG, 8 OKT. De omvang en toename van de wachtgelden voor werkloze leerkrachten in het onderwijs zijn vooral het gevolg van de onmiskenbare vergrijzing van het personeelsbestand. Ruwweg zijn de uitgaven in de laatste vijf jaar verdubbeld van 600 miljoen tot 1,2 miljard gulden.

Deze conclusies staan vermeld in het rapport 'De jaren tellen', dat minister Ritzen (Onderwijs) vandaag heeft aangeboden aan de Tweede Kamer. Het rapport is een samenvatting van vijf deelrapporten die zijn gemaakt door onafhankelijke onderzoeksinstituten.

In het jaar 2000 kan de post wachtgelden, voor 1997 begroot op 1,3 miljard gulden per jaar, nog toenemen met 200 miljoen gulden terwijl het kabinet rekent op een daling van 200 miljoen, een kloof van 400 miljoen gulden.

Na overleg in het kabinet wil de minister uitvoerig overleg voeren met de besturen in het onderwijs en met de vakcentrales. Ter gelegenheid van de Voorjaarsnota 1997 hoopt Ritzen concrete voorstellen te kunnen doen die dan kunnen worden verwerkt in de begroting voor 1998.

Het aandeel van de ouderen in het onderwijs zal de komende vijftien jaar nog sterk toenemen. In 1993 was 18,9 procent van de actieven in het onderwijs 50 jaar of ouder. In het jaar 2000 zal dat tussen de 30 en 32 procent liggen.

Ritzen gaf vanmorgen toe dat de vergrijzing omvangrijker en ernstiger is dan hijzelf nog dit voorjaar dacht. Hij erkende dat een ingrijpend beleid nodig zal zijn om te komen tot een evenwichtige leeftijdsopbouw van het personeelsbestand.

De kosten van de bestaande wachtgeldregeling kunnen zo sterk stijgen doordat naast een beperkt aantal jongeren onder de dertig jaar vooral de ouderen gebruik maken van deze regeling. Zij hebben hogere salarissen en hun uitkering loopt ook langer door. De onderwijsinstellingen en de oudere werknemers hebbenvaak een gezamenlijk (financieel) belang om aan te sturen op het wachtgeld, zo wordt geconcludeerd. “Zij die zulks wensen” kunnen zich op de afvloeiïngslijst laten plaatsen en de werkgevers gaan daar vaak graag op in. Ritzen verwacht dat de wachtgelden kunnen worden teruggedrongen als de werkgevers zelf de financiële gevolgen ondervinden bij het ontslaan van ouderen. Ook een verscherpt sanctiebeleid kan daarbij helpen, zo verwacht de minister, die zich erover verbaasde dat die sancties in het onderwijsveld aanvankelijk “gewoon vreemd” werden gevonden.

Ritzen is er nog niet zo zeker van of zich in 1996 al een kentering heeft voorgedaan naar een daling van het aantal wachtgelders. “Dat zou mij een lief ding waard zijn.” Hij denkt dat dit nu nog niet te overzien is.

De minister merkt verder op dat met een actief seniorenbeleid het aantal wachtgelders kan worden teruggedrongen. Maar zo'n 'flanklerend beleid' brengt extra kosten met zich mee voor salarissen en voor een verdere taakverlichting en taakvermindering. Dat beleid, zo voorziet Ritzen, heeft dus wel gevolgen voor de wachtgelduitgaven maar niet of nauwelijks voor de totale uitgaven. Oudere werknemers verdienen meer en hun ziekteverzuim is hoger en ook hun kans op arbeidsongeschiktheid.

Een radicaal ontmoedigingsbeleid om de wachtgelden terug te dringen zoals de onderzoekers dat hebben geformuleerd, brengt nog meer kosten met zich mee dan de lijn die het departement heeft uitgezet, aldus Ritzen.

In de nieuwe CAO voor het onderwijs, die gisteren is getekend, zijn afspraken gemaakt over een seniorenbeleid zoals sabbatsverlof, arbeidsduurverkorting en het differentiëren van de taak van de leerkrachten. Als Ritzen inderdaad wordt geconfronteerd met nieuwe tegenvallers in de wachtgelduitgaven, is in elk geval de onderwijsbond ABOP bereid zijn salariseisen te matigen. Dit zei ABOP-onderhandelaar H. van der Kolk gisteren bij de ondertekening van de nieuwe CAO. Van der Kolk wees op een recente enquête van de ABOP. Daaruit blijkt dat tweederde van de leerkrachten liever voor een kleine klas staat dan dat ze een loonsverhoging krijgen. Van der Kolk: “Een kleinere klas betekent een lichtere werkdruk en dat is waar onze leden al lang om vragen.”