Mens, durf te leven

Om welk produkt het ging was me niet eens meteen duidelijk. Maar de tekst trof me recht in de ogen. “Wees een vorst op je vierkante meter”, meldde het affiche op de tramhalte. Pas bij nadere beschouwing van de afbeelding - een voetballer tijdens een vervaarlijke sliding - en van het veeg-achtige, in oranje gedrukte symbooltje dat op het eerste woord van de tekst was afgedrukt, bleek dat het hier waarschijnlijk om een populair sportschoenenmerk gaat.

De merknaam ontbreekt echter; blijkbaar ging de adverteerder ervan uit dat dat veegje voldoende zou zijn.

“Wees een vorst op je vierkante meter” - die aansporing kwam me bekend voor. Ze is afkomstig uit het lied Mens, durf te leven! dat in 1918 werd geschreven en gecomponeerd door de Zaanse houthandelaar Dirk Witte, die in zijn vrije tijd repertoire schreef voor de vooraanstaande cabaretier Jean-Louis Pisuisse. Het is min of meer uitgegroeid tot het lijflied van het Nederlandse cabaret, omdat het zich verzet tegen de leefregels die de maatschappij opdringt aan het individu (“ze kiezen een kroeg voor je uit en een kerk”) en oproept tot het maken van eigen keuzes: “Vlieg uit in de lucht en kruip niet in een kooi! Mens, durf te leven!”

Het was een ode aan de geestesvrijheid, die door Pisuisse zelfbewust en uitdagend in de gezichten werd geslingerd van de brave burgerij die zijn voorstellingen bezocht. En gezien de trotse toonzetting is het geen wonder dat ook Ramses Shaffy zo'n vijftig jaar later wel raad bleek te weten met de strekking van dit lied - hij zong het met dezelfde hartstochtelijke intentie als waarmee de tot een burgerlijk bestaan veroordeelde Dirk Witte het had geschreven.

In het laatste couplet vatte de auteur zijn boodschap nog eens samen. “Hou een hart vol van warmte en van liefde in je borst”, schreef hij. “Maar wees op je vierkante meter een vorst! Wat je zoekt, kan geen ander je geven! Mens, durf te leven!”

“Wees op je vierkante meter een vorst” - zó, en niet zoals het op het affiche stond, luidde dus de oorspronkelijke tekstregel. Het zijn opmerkelijk opstandige woorden voor een reclamecampagne. Laat je niet door anderen de wet voorschrijven, betoogde Witte, en hij waarschuwde voor het klakkeloze volgen van de conventies en de modes van de dag: “De mensen bepalen de kleur van je das / De vorm van je hoed, en de snit van je jas / En van je leven!” Ook de fabrikant van deze sportschoenen zou kleur en vorm en snit graag voorschrijven. Maar de tekstschrijver laat doorschemeren dat er nog andere waarden in de wereld zijn. Zelfs bij het uitkiezen van sportschoenen kan men zijn eigen weg kiezen.