Lid van de patatgeneratie wordt ongewild Romeinse held

Voorstelling: Coriolanus van Shakespeare door RO Theater. Bewerking en regie: Koos Terpstra; decor: Manda Bakker; muziek: Wim Selles; spel: Frank Lammers, Veerle van Overloop, Harriët Stroet, Joop Keesmaat, Joost Prinsen, Leopold Witte, Geert Lageveen, e.a. Gezien: 5/10 Rotterdamse Schouwburg. Tournee t/m 8/12.

Behalve de dodelijk gewonde soldaat die Koos Terpstra in zijn voorstelling opvoert, is Coriolanus de enige in Shakespeare's gelijknamige stuk die aan het slot het leven laat. Dat is opmerkelijk omdat Coriolanus een actiedrama is waarin rivaliserende volken veldslagen leveren en de oorlog de wereld in brand zet. Het is tegelijk symbolisch voor het lot van de titelfiguur omdat het de vergankelijkheid van zijn heldendom aangeeft: Caius Martius, de aanvankelijk met roem overladen triomfator op het slagveld die na de oorlog de erenaam Coriolanus mag dragen, eindigt als een neergeschoten verliezer.

Coriolanus is in de bewerking van Koos Terpstra voor het RO Theater vooral een psychologisch drama over een man die geen greep heeft op zijn leven. In deze voorstelling staat niet de hooghartige aristocraat die we van Shakespeare kennen, niet de daadkrachtige Romeinse veldheer met een aangeboren hang naar macht. De Coriolanus die de bij het RO Theater debuterende Frank Lammers neerzet, lijkt eerder een exponent van de tegenwoordige patatgeneratie: een jongen - het vettige haar in een staartje, een lila hemd boven een roodleren broek - wiens lusteloos hangende schouders weinig dadendrang uitstralen en die met donker broedende blik de wereld gadeslaat. Zo op het oog niet te onderscheiden van de rondhangende Romeinse jeugd die slechts geïnteresseerd is in het merk van elkaars schoenen, zoals legerleider Comenius (Joost Prinsen) schamper opmerkt.

Maar dan breekt de oorlog uit, een moderne 'schone' oorlog zonder wapengekletter maar met loeiende sirenes, bulderend geraas, acteurs die heen en weer rennen over een in rode kruitdampen gehuld toneel, en Coriolanus wordt een held tegen wil en dank. Hij krijgt een rol opgedrongen die hij niet ambieert. Zijn tragiek is dat hij geen keuzes kan maken zonder steeds verder geïsoleerd te raken. In de bijna vier uur lange voorstelling zijn het meestal de anderen die voor hem beslissen: zijn overheersende moeder met de veelzeggende naam Volumnia, zijn vriend Menenius, zijn vrouw, de senatoren en niet te vergeten de burgerij die, gebruikmakend van zijn kwetsbare positie, tegen hem samenspant.

Coriolanus vereenzaamt maar houdt vast aan zijn eigen waarheid. Steeds duidelijker laat hij zijn stem horen en Frank Lammers doet dat met zo'n overtuiging dat je steeds meer sympathie en bewondering voor deze figuur krijgt.

De kracht van de bewerking, gesteld in heldere hedendaagse taal, is dat Terpstra voor een breed publiek duidelijk maakt dat Shakespeares tekst ook over ons en deze tijd gaat. De zwakte ervan is dat hij de universele geldigheid van een aantal grote thema's - oologvoeren, hoe bereid je je erop voor en wat doet het met je, wat leren opeenvolgende generaties van elkaar, hoe is het om opeens in het middelpunt van de belangstelling te staan - te nadrukkelijk aan de orde stelt. Zo wordt de zaal niet alleen meteen in de openingsscène bij de hand genomen door Volumnia die Europa een 'schuldig continent' noemt dat andere culturen met wantrouwen bekijkt, ook andere personages leiden scènes in en wijzen op de afstand in tijd die nodig is om de eigen situatie te kunnen overzien.

Bovendien lijdt de voorstelling naar mijn mening aan hetzelfde euvel als Terpstra's bewerking van Schillers Don Carlos vorig jaar bij het RO: de neiging om met een ludieke scène de zware toon te relativeren. Helaas, de scènes met twee slappe clowns en twee karikaturale burgers vond ik slecht te verteren.

Zonder dit soort flauwiteiten is Koos Terpstra's modernisering van Coriolanus een sterk stuk waarin het bijna voltallige RO-ensemble plus een paar gastacteurs, opdraven in een door zwarte doeken strak en rechtlijnig ingedeelde ruimte. Ze zijn niet bang in deze grote leegte lange stiltes te laten vallen. Wie daarbij indruk maken zijn Veerle van Overloop (Volumnia) en vooral oudgedienden Joop Keesmaat als de gepassioneerde loyale Menenius en gastspeler Joost Prinsen als de sarcastische legeraanvoerder.