Geen enkele mogendheid hoeft NAVO te vrezen

Secretaris-generaal Javier Solana heeft dezer dagen bezoek van de Russische veiligheidsadviseur Lebed. Belangrijkste gespreksonderwerp: de voorgenomen uitbreiding van de NAVO. Solana onderstreept dat het de nieuwe NAVO is, en niet de oude, die haar deuren openzet voor nieuwe leden.

In het Europa van vandaag zijn Rusland en de NAVO vanzelfsprekende partners. De vroegere verdeeldheid en de confrontaties behoren tot het verleden. Thans zijn we in de gelegenheid om samen in plaats van tegen elkaar te werken aan vrede en veiligheid. De nieuwe, omgevormde NAVO kan dit proces vooruit helpen.

In Rusland vraagt menigeen zich nog af waarom de NAVO niet het voorbeeld van het nu niet meer bestaande Warschaupact heeft gevolgd. Het antwoord ligt in een simpel, democratisch feit - namelijk dat de zestien lidstaten de NAVO en het voordeel dat daarvan hebben, wilden behouden. De NAVO is tegelijk forum voor consultatie en coördinatie op het gebied van politieke en veiligheidskwesties en een organisatie die de band tussen Europa en Noord-Amerika in stand houdt.

Deze doelstellingen worden door de lidstaten nog altijd gehuldigd, maar de middelen om ze te realiseren zijn fundamenteel veranderd. De NAVO van nu is anders dan die van vroeger, en wel in de volgende opzichten.

In 1990 hebben we alle landen van het Warschaupact de vriendschapshand toegestoken. Een jaar later hebben we de Noordatlantische Samenwerkingsraad in het leven geroepen als een forum waarin de NAVO en die landen gemeenschappelijke veiligheidskwesties konden bespreken.

In 1994 hebben we alle leden van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa uitgenodigd om samen met de NAVO en haar zestien lidstaten een Partnership voor de Vrede te ontwikkelen. Dit heeft tot doel het vermogen van onze strijdkrachten om deel te nemen aan gezamenlijke vredesmissies en humanitaire acties te vergroten. Zevenentwintig landen, waaronder Rusland, nemen deel aan een dynamisch, steeds omvangrijker samenwerkingsproces dat nog maar enkele jaren geleden als ondenkbaar zou hebben gegolden.

Militair gezien hebben de bondgenoten in hetzelfde tijdvak hun strijdkrachten gereduceerd en geherstructureerd om beter toegerust te kunnen deelnemen aan de nieuwe taken: vredesmissies en crisisbeheersing. De militaire sterkte in Europa is aanzienlijk verminderd.

Bovendien zijn wij overgaan tot een vermindering van onze vooruitgeschoven strijdkrachten. De militaire aanwezigheid van de VS in Duitsland is met 65 procent verminderd; andere landen - België, Canada en Frankrijk - verminderen hun daar gestationeerde troepen of trekken die geheel terug. De paraatheid van de strijdkrachten is drastisch gereduceerd.

De kernstrijdkrachten van de NAVO zijn zelfs nog drastischer ingekrompen: meer dan 80 procent is verdwenen. We hebben alle op de grond gestationeerde nucleaire wapensystemen uit Europa teruggetrokken, raketten zowel als artillerie. De geringe nucleaire dreiging die hiervan het gevolg is, wordt door de bondgenoten gezien als voldoende voor hun veiligheid en voor bevordering van de stabiliteit, zowel voor het huidige bondgenootschap als voor een wellicht met nieuwe leden uitgebreid toekomstig bondgenootschap. En het ligt in onze bedoeling, in overeenstemming met het verbeterde veiligheidsklimaat, de kernstrijdkrachten verder te verminderen na de ratificatie van START-2.

De NAVO van nu is dus een wezenlijk veranderde NAVO, in politiek, militair en structureel opzicht, in overeenstemming met de sterk veranderde veiligheidssituatie in Europa. Deze situatie is, helaas, niet zonder uitdagingen - zoals bij voorbeeld Bosnië.

De vredesmacht in Bosnië is werkelijk een internationale coalitie voor de vrede. De succesvolle praktische samenwerking tussen troepen van NAVO en het Russische leger is een klinkend bewijs dat Rusland en de NAVO-bondgenoten er een gemeenschappelijk belang bij hebben samen te werken aan duurzame vrede en stabiliteit op de Balkan. [...] Een dergelijke samenwerking tussen NAVO en Rusland is een rijke bron die we nog maar pas hebben aangeboord. Laten we hierop voortbouwen en Russische officieren permanent stationeren bij het NAVO-opperbevel, met als tegenhanger verbindingsofficieren van de NAVO bij de Russische generale staf. [...]

Het Partnership stimuleert praktische samenwerking bij de ontwikkeling van het vermogen bij partners en bondgenoten om gezamenlijk deel te nemen aan een breed scala van vredesoperaties. De mobilisatie van Operatie Joint Endeavor in Bosnië zou veel meer tijd hebben gekost, en de hele operatie zou wellicht niet zo goed geslaagd zijn geweest, als het Partnership voor de Vrede niet had bestaan.

We moeten de samenwerking nu verder intensiveren, niet alleen op grond van de ervaringen in Bosnië, maar ook opdat het Partnership zijn strijdkrachten doeltreffend kan voorbereiden op spoedeisende operaties in de toekomst. Zo kan ze een katalysator zijn voor een gemeenschappelijk cultuur van samenwerking op veiligheidsgebied die zal bijdragen tot duurzame stabiliteit in Europa.

In de loop van de tijd zullen sommige partners volwaardige leden van het bondgenootschap worden. Het opnemen van nieuwe leden in de NAVO behoeft geen rechtvaardiging door het bestaan van een vijand, en is ook niet tegen enige mogendheid gericht. De landen die nauwere banden met instellingen als de NAVO of de Europese Unie nastreven, doen dit omdat ze deel willen uitmaken van een Euro-Atlantische gemeenschap waartoe ze menen rechtmatig te behoren.

Het rest van dit jaar zullen we onze verkennende dialoog met partners-in-spe voortzetten, op basis van de uitbreidingsstudie die de NAVO vorig jaar heeft gepubliceerd. Deze dialoog zal bijdragen tot het begrip bij de diverse landen voor de verschillende facetten van het NAVO-lidmaatschap zoals dat uit de studie naar voren komt, en zal die landen helpen bij het hervormingsproces van hun strijdkrachten. Daarnaast zal het de NAVO meer inzicht geven in het soort bijdrage dat elk van deze landen aan het bondgenootschap kan leveren. In december besluiten we over het uit te stippelen beleid.

Ik wil nog eens onderstrepen dat het de nieuwe NAVO is, en niet de oude, die haar deuren openzet voor nieuwe leden. En willen wij onze visie op een nieuwe Europese veiligheidsorde realiseren, dan moet die orde ook Rusland omvatten. De NAVO werkt aan manieren waarop ze een nieuwe, duurzame relatie met Rusland meer inhoud kan geven.

Er ligt een aantal van verbeeldingskracht getuigende, positieve voorstellen op tafel, waaronder een formeel handvest waarin permanente afspraken voor onderlinge consultatie en gezamenlijk optreden tussen Rusland en het bondgenootschap zijn voorzien.

Mijn vurige wens is een partnership tussen Rusland en de NAVO dat zijn nog niet aangeboorde potentieel ten volle benut. Wij hebben van onze kant verstrekkende voorstellen gedaan om te komen tot een steeds inniger politieke en militaire banden met Rusland.

Ik zal de Russische politieke leiders en het Russische volk ertoe blijven uitnodigen dit potentieel ter hand te nemen en samen ons toekomstige partnership vorm te geven. De NAVO zal deze voorstellen op tafel houden. Thans is de tijd daar om samen de weg naar de toekomst in te slaan.