Fokker verdient geen overheidssteun meer

De besprekingen tussen de bewindvoerders van Fokker en het Zuidkoreaanse concern Samsung verkeren in een beslissend stadium. Beide partijen hebben goede hoop tot een aanvaardbare overeenkomst te komen. Het wachten is nog op de stellingname van de Nederlandse overheid.

Samsung wil dat de Nederlandse overheid een fors belang neemt in de nieuwe combinatie, onder meer om de ontwikkeling van een nieuw vliegtuig met ongeveer 130 stoelen te kunnen financieren, en de minister van Economische Zaken wil garanties voor de werkgelegenheid op lange termijn.

Hier lijkt een mooie deal in het verschiet te liggen: de minister legt een deel van de ontwikkelingskosten op tafel, en verzekert zo hoogwaardige werkgelegenheid in de vliegtuigindustrie, Fokker-Dasa wordt omgedoopt in Fokker-Samsung, de vlag kan in top, en het Fokker-dossier kan voor altijd worden afgesloten.

Helaas zal het waarschijnlijk zo niet gaan. Ten eerste is Samsung niet de sterke overnamepartner waarvoor het bedrijf wordt versleten. The Economist meldde onlangs dat Samsung hulp nodig zal hebben van de Zuidkoreaanse overheid om de aankoop van Fokker te financieren. Over het bestaan van onderhandelingen tussen Samsung en de Zuidkoreaanse overheid, of over de eventuele afloop daarvan, is niets bekend, maar het feit dat Samsung de overname niet zelfstandig kan financieren geeft te denken over de vermeende kracht van de onderneming.

Men is in Europa te snel geneigd te denken dat een Aziatisch bedrijf wel zakken met geld klaar heeft staan. Men ziet in Azië alleen de groeicijfers. Die liegen er inderdaad niet om, maar dat afzonderlijke bedrijven in die regio niet altijd succesvol zijn wordt wel eens vergeten.

Veel Zuidkoreaanse bedrijven zijn op dit moment bezig her en der verlieslijdende Europese bedrijven op te kopen, en het is naïef te veronderstellen dat al die overnames op de lange termijn succesvol zullen zijn. De Nederlandse overheid zou er goed aan doen Samsung eens kritisch te bekijken voordat er weer geld in Fokker wordt gestoken. Dasa werd destijds ook gepresenteerd als een sterke overnamepartner, die Fokker voor altijd op de been zou kunnen houden, en de gevolgen van dat optimisme zijn overbekend.

Ten tweede: er is geen garantie dat Samsung zich met Fokker een plaats kan verwerven op de snelgroeiende Aziatische vliegtuigmarkt. Samsung heeft geen enkele ervaring in de luchtvaartindustrie, en er is dus geen enkele reden om te veronderstellen dat Fokker en Samsung een deel van die markt in handen kunnen krijgen.

Het is immers niet zo, dat samenwerking met een Aziatisch bedrijf ook de toegang tot de Aziatische markt verzekert. Ook samen met Samsung zal het een hard gevecht om een redelijk marktaandeel worden. Dezelfde concurrenten waar Fokker in Europa en de VS niet tegenop kon, zijn ook in Azië actief. Bovendien is er nog een aantal lokale concurrenten, zoals de Indonesische vliegtuigindustrie, dat vliegtuigen bouwt tegen prijzen waar Fokker slechts van kan dromen.

Er is natuurlijk wel een mogelijkheid voor Samsung om een redelijke plaats op die markt te verwerven, namelijk door een groot deel van de produktie te verplaatsen naar Zuid-Korea, zodat goedkoper geproduceerd kan worden. Maar waarom zou de Nederlandse overheid dan nog deelnemen in de nieuwe combinatie Samsung-Fokker? Als Samsung in Korea vliegtuigen wil ontwikkelen en bouwen dan mag dat, maar niet op kosten van de Nederlandse belastingbetaler.

Het is te hopen dat minister Wijers en de Tweede Kamer het Fokker-dossier nu eindelijk eens zullen sluiten. De enige manier waarop dat kan is door Fokker te laten gaan. Als Samsung Fokker wil kopen: graag. Maar dan moeten de bewindvoerders en Samsung zonder extra geld van de overheid tot een akkoord komen.

De 'redding' van Fokker is nu al meer dan tien jaar aan de gang, en heeft al genoeg geld opgeslokt. Fokker heeft het niet gered met overheidssteun, niet met Dasa, en met Samsung zijn de kansen op z'n best mager, zeker voor een Fokker dat voor het grootste deel in Nederland produceert.

Als er één ding duidelijk blijkt uit de ontwikkelingen rond Fokker in de afgelopen tien jaar dan is het wel dat Nederland zich geen vliegtuigindustrie kan permitteren. Dat is ook niet zo verwonderlijk. Gezien de hoge kosten voor ontwikkeling en produktie kunnen alleen kapitaalkrachtige grote vliegtuigbouwers overleven, en dan vaak ook nog met overheidssteun.

Nederland heeft niet de basis om een dergelijke industrie te ondersteunen, en Fokker is slechts een kleine speler op de internationale vliegtuigmarkt, waarvan het belang voor Nederland niet groot genoeg is om nog meer overheidssteun te rechtvaardigen.

Het grootste deel, meer dan zestig procent, van het Nederlandse bruto nationaal produkt wordt opgebracht door de dienstensector, en als Samsung door het uitblijven van overheidssteun Fokker laat vallen, dan is dat voor Nederland beslist geen nationale ramp.

Het zou te prijzen zijn als regering en Kamer niet door de knieën gaan, en steun - of verdere deelneming, wat zakelijker klinkt, maar op hetzelfde neerkomt - afwijzen.