Dole af en toe fel tijdens rustig debat met Clinton

HARTFORD, 7 OKT. De twee hoofdrolspelers van de voorstelling die gisteravond werd opgevoerd in de intieme historische schouwburg van het Amerikaanse stadje Hartford, in Connecticut, hadden hun rollen goed ingestudeerd.

De eenakter voor twee presidentskandidaten en een gespreksleider, met Bill Clinton als 'De President' en Bob Dole als 'De Uitdager', verliep daardoor weliswaar vlekkeloos, maar ook zonder vuurwerk of grote verrassingen.

Eerdere opvoeringen van Het Grote Televisiedebat waren ongetwijfeld levendiger, spannender en onthullender. Maar bij het publiek in de zaal viel het beschaafde praatstuk duidelijk in de smaak. Tientallen miljoenen Amerikanen volgden het op televisie.

Het debat in Hartford was de eerste directe confrontatie tussen de twee rivalen voor het Witte Huis. Allebei hadden ze zich dagenlang voorbereid op het evenement. Allebei hadden ze intensief gerepeteerd, in nauwkeurige kopieën van het decor en met dramatisch begaafde medewerkers in de rol van hun tegenstander. En allebei hadden ze antwoorden op alle denkbare vragen uit het hoofd geleerd, en de dictie geoefend van betoogjes om hun tegenstander aan te vallen.

Want ook al verkondigden beide politici dat het er in de eerste plaats om ging hun ideeën te vergelijken en te presenteren aan het Amerikaanse volk, het doel van alle voorbereiding was om als 'winnaar' uit de bus te komen in de ogen van de kiezers en de media, of in elk geval niet als verliezer. Maar een duidelijke winnaar of verliezer leek er niet te zijn, hoewel een eerste opiniepeiling van CNN suggereerde dat iets meer dan de helft van de kijkers (51%) vond dat Clinton het er beter vanaf had afgebracht, tegen 32% die Dole als winnaar zag.

Hoewel de toon over het algemeen beleefd was, haalde vooral Dole af en toe fel uit naar zijn tegenstander, soms zelf met op de man gespeelde argumenten. Toen het recentelijk sterk toegenomen drugsgebruik onder jongeren aan de orde kwam, zei Dole dat hij niet wilde ingaan op Clintons persoonlijke geschiedenis in deze - waarmee hij het publiek tóch en passant herinnerde aan Clintons bekentenis, vier jaar geleden, dat hij wel eens marihuana heeft gerookt, zij het nooit geïnhaleerd.

Ook vergeleek hij Clinton met zijn eigen broer Kenny, die altijd sterk overdreven verhalen ophing om de zaken mooier voor te stellen dan ze waren.

En hij verweet Clinton dat hij in een vraaggesprek de mogelijkheid heeft opengelaten dat hij gratie zal verlenen aan mensen die veroordeeld zijn, of nog worden, in de Whitewater-affaire. Hij had daar als president en tegelijk betrokkene niet op in mogen gaan, en alleen “geen commentaar” moeten zeggen. Dole riep hem op toe te geven dat hij een fout heeft gemaakt. Toen gespreksleider Jim Lehrer, in het dagelijks leven presentator van een gezaghebbend nieuwsprogramma, hem om een reactie vroeg zei Clinton alleen, tot grote hilariteit van de zaal: “Geen commentaar”.

Dole schetste een somber beeld van de Amerikaanse samenleving en economie. Maar Clinton hamerde erop dat de Amerikanen het nu beter hebben dan vier jaar geleden, waarop Dole riposteerde “Ja, ú staat er beter voor dan vier jaar geleden”, waarmee hij een lachsalvo oogstte.

Pagina 10: 'De mensen weten: Dole houdt zijn beloftes'

De doorsnee Amerikaan zou echter steeds harder moeten werken om zijn “eten op tafel te krijgen”. Clinton bestreed die diagnose: “Het is geen nacht in Amerika, senator”.

Op de vraag of hij persoonlijk verantwoordelijkheid draagt voor de stijging van het drugsgebruik antwoordde Clinton: “Dat doen we allemaal”. Hij wees er op dat zijn familie geleden heeft door drugs, een verwijzing naar de cocaïne-verslaving van zijn halfbroer Roger. “Ik haat drugs, senator”.

Dole veroordeelde ook de belastingverhoging die Clinton heeft doorgevoerd. Hij verdedigde zijn eigen plan voor een verlaging van de inkomstenbelasting met 15 procent, dat door Clinton “een riskant project” werd genoemd. Maar Dole zei tot de zaal: “Ik zou u niet recht in de ogen kunnen kijken, als ik niet in staat zou zijn de belastingen te verlagen én de begroting in evenwicht te brengen. De mensen weten: Bob Dole houdt zijn beloftes”.

Dole verweet de president in de buitenlandse politiek een ad hoc beleid te voeren, waardoor de Verenigde Staten hun geloofwaardigheid in de wereld hebben verloren. Hij beloofde als president geen troepen te zullen uitzenden “op afroep van de Verenigde Naties”.

Beide kandidaten deden hun best om over te komen als politici van het midden. Dole beriep zich op zijn vriendschap met de linkse Democraten George McGovern en wijlen Hubert Humphrey, wat hem er overigens niet van weerhield om Clinton herhaaldelijk aan te duiden met het als vernietigend bedoelde predikaat links (liberal).

De president noemde dat een oude truc van Republikeinen als ze een verkiezingsstrijd dreigen te verliezen. “Liberal, liberal, ik denk dat ze er een plaat van hebben. het is een soort Gouwe Ouwe”.

In een poging om te laten zien dat hij de aansluiting met de jeugd en deze tijd niet heeft verloren, raadde de 73-jarige Dole jongeren aan zijn 'Homepage' op het 'World Wide Web' te consulteren, waarop hij tot hilariteit van het publiek het adres op zei: http://www.dole96.org.

Op de eerste rijen in het theater zaten niet alleen de echtgenotes en dochters van de twee rivalen, maar ook enkele genodigden van hen. Opmerkelijk was dat de Republikeinen helemaal vooraan een plaatsje hadden ingeruimd voor Billy Dale, de directeur van het reisbureau van het Witte Huis, die door de Clintons is ontslagen, naar later bleek op grond van onvoldoende verdenkingen van corruptie. Dale is inmiddels in dienst van de Dole-campagne.

Afwezig was Ross Perot, de kandidaat van de Hervormingspartij die volgens de Demoratische en Republikeinse organisatoren van het debat geen reële kans maakt om gekozen te worden en daarom geen plaats verdiende in het debat.

Peilingen geven Perot, die vier jaar geleden 19 proent van de stemmen behaalde maar die in geen enkele staat als winnaar uit de bus kwam, nu niet meer dan enkele procenten. Na afloop van het debat gaf de bittere zakenman in zijn favoriete televisieprogramma, het praatprogramma 'Larry King Live' van CNN, zijn antwoorden op de vragen die Clinton en Dole waren voorgelegd.

Enkele duizenden Amerikaanse journalisten volgden het debat vanaf televisieschermen in een grote hal in het centrum van Hartford, op ongeveer een kilometer van het theater.

Alleen daar waren de talrijke spindoctors te spreken, functionarissen van de beide campagnes die de hele avond maar vooral na afloop van het debat tussen de journalisten liepen om hun draai aan de gebeurtenissen te geven.

Ministers, partijvoorzitters, senatoren en gouverneurs gaven in de brede wandelgang die spin alley was gedoopt willig hun interpretatie van het debat, ook al was die nogal voorspelbaar. Iedere zegsman betoogde dat de kandidaat van zijn partij onmiskenbaar als winnaar uit de bus was gekomen.