Boerenland Tiengemeten wordt weer natuurgebied

TIENGEMETEN, 7 OKT. De tarwe is geoogst, de aardappels zijn gerooid, maar de bieten moeten er nog uit. Tiengemeten, agrarisch eiland in het Haringvliet, op een fraaie doordeweekse dag. Weidser kan een landschap niet zijn en vrediger evenmin, maar achter die rustieke façade schuilen onrust en woede.

De akkerbouwers die hier de vette klei bewerken, voelen zich onzeker en opgejaagd, omdat ze in het belang van de natuur moeten verkassen naar de vaste wal. “Ze halen je weg uit de omgeving waar je gelukkig bent”, zegt Wilma Pons, boerin van de Hélène-hoeve.

De dreiging hing al jaren in de lucht. Na de oorlog was Tiengemeten, een lap grond van zeven bij twee kilometer, doelwit van uiteenlopende plannen: het zou een luchthaven worden, een windmolenpark, een industrieterrein of baggerdepot. Het is er allemaal niet van gekomen, maar wat nu wel doorgaat, is een transformatie van het boerenland tot natuurgebied met meertjes, moeras en wilgenbos. De basis hiervoor werd gelegd in het Natuurbeleidsplan uit 1990. De provincie Zuid-Holland ging akkoord, terwijl de Vereniging Natuurmonumenten, die hier al driehonderd hectare buitendijkse slikken bezit, werd verzocht het toekomstig beheer op zich te nemen.

Na ettelijke jaren touwtrekken kwam het onlangs tot overeenstemming tussen de huidige eigenaar, verzekeringsmaatschappij Amev, en Natuurmonumenten. Op 1 januari 1997 zal het aandelenpakket van de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende Goederen Eiland Tiengemeten in zijn geheel aan de vereniging worden overgedragen. Voor 33 miljoen gulden, te betalen door het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Rijkswaterstaat en de provincie.

Later, misschien veel later, volgt het proces van natuurontwikkeling. B. Verver, districtsbeheerder van Natuurmonumenten: “Het is de bedoeling om te zijner de tijd de dijk aan de westkant op twee plekken door te graven, zodat het water van het Haringvliet bij vloed zijn weg over het eiland kan zoeken. Zo krijgt het gebied een nieuwe dynamiek, vergelijkbaar met die in de Oostvaardersplassen. Meertjes, slikken, riet en ruigte en verschillende soorten bos en struweel, afhankelijk van de hoogte. Ja, de natuurvriendelijke recreant mag er komen, met de pont van Nieuwendijk. We denken ook aan vogelobservatieposten.”

Verver toont zich zeer verheugd nu zijn organisatie op Tiengemeten de vrije hand krijgt: “Zo kan er een aaneengesloten natuurgebied vanaf de Haringvlietmond tot aan Krammer-Volkerak ontstaan. Daarmee valt het grote verlies aan natuur door de Deltawerken enigszins te compenseren.”

Maar de boeren, die hun grond van de Amev pachten, zijn somber. Het zijn er nog zes, nadat er één overleed en een ander wegens pensionering en gebrek aan een opvolger vertrok. Ook die zes zagen de bui al hangen, maar ze werden toch nog door de ontwikkelingen verrast. W. Pons, officieus tot woordvoerster uitgeroepen: “Al jaren verkeren we in onzekerheid, waar een mens niet goed van wordt.”

Verver probeert haar gerust te stellen: “Niemand hoeft op stel en sprong weg. Alle partijen, overheid, Amev en Natuurmonumenten, zijn gehouden aan een inspanningsverplichting: het eiland wordt pas natuurgebied nadat voor alle pachters een aanvaardbaar alternatief is gevonden. Wij van Natuurmonumenten willen als een goed rentmeester optreden en dat betekent dat er van overhaaste verhuizingen geen sprake zal zijn, verre van dat. ”

Met dit verhaal weet hij althans in de Hélène-hoeve de onrust lichtelijk te dempen. “Daar zijn we dan blij mee”, reageert Pons. “Ik heb er tenminste wel vertrouwen in, maar het feit dat je van je vertrouwde plek en je grond wordt gehaald, blijft als een paal boven water.”

Een paar minuten later op de oostpunt van het eiland waar het Haringvliet vrijelijk tegen de dijk klotst. Ooit was hier een haven en er staat nog een gebouw uit de vorige eeuw waar schepelingen uit Nederlandsch-Indië in quarantaine gingen. Nu dient de opstal als semi-permanente verblijfplaats voor enkele “weekenders”, mensen uit de Randstad die hier van vrijdag tot maandag rust komen zoeken.

Elders op Tiengemeten wonen er nog twaalf in voormalige landarbeidershuisjes, die ze van de pachters huren. Zij kunnen welicht blijven.

Dit is het oudste deel van het eiland, waar in 1704 de inpoldering begon met tien 'gemeten' van elk een halve hectare. Later volgden aanmerkelijk grotere stukken tot de huidige vorm werd bereikt. In 1953 liep ook Tiengemeten door de stormvloed vol, maar het wist de daarop volgende Deltawerken te trotseren door een eiland te blijven, het enige echte in Zuidwest-Nederland, slechts per helikopter of boot bereikbaar, meestal de pont.

“Wees lief voor de veerman, het is de laatste”, staat er op de stuurhut. Hij heet Piet Bijl en wordt beheerst door gemengde gevoelens: “Er mogen dan meer mensen komen, maar met de landbouw verdwijnt ook de vracht aan aardappels en bieten.”