Miljarden tussen koffie en cognac

AMSTERDAM, 5 OKT. Even trok er een rimpel door de Australische valutamarkt nadat KPN woendagochtend zijn overnamebod van 2 miljard Australische dollars (2,7 miljard gulden) op TNT bekendmaakte. Hoewel op de valutamarkten wereldwijd per dag zo'n 35 miljard Australische dollars tussen banken en handelaren heen en weer worden geschoven, kan een werkelijke vraag naar 2 miljard dollars een behoorlijk koerseffect hebben.

De Australische dollar is toch al niet een van 's werelds stabielste munten. Op het kruispunt tussen de yen, de Amerikaanse dollar en de Europese valuta's kan het van tijd tot tijd flink stormen: begin 1995 deed een Australische dollar nog 1,40 gulden, zakte vervolgens weg naar 1,10 gulden in juli van dat jaar en ging vervolgens schoksgewijs omhoog naar 1,36 gulden vanmorgen. In de eerste helft van de jaren tachtig stond de munt nog op drie gulden, en halveerde vervolgens in 1985 in ruim een jaar tijd in waarde - iets wat onfortuinlijke beleggers in destijds zeer populaire Australische hypotheken zich met enige pijn zullen herinneren.

Een hogere koers van de Australische dollar van één procent zou KPN al snel zo'n 27 miljoen gulden schelen op de overnamesom. KPN zal daar geen last van hebben. Het concern heeft zich van te voren ingedekt tegen het valutarisico dat bij de overname komt kijken. “Er zijn maar twee zaken van belang in dit geval”, zegt KPN's financiële topman C. Griffioen over het bedrag van 2 miljard dat KPN moet ophoesten als het overnamebod op TNT daadwerkelijk slaagt. “Je moet de dollars krijgen als je ze nodig hebt, maar als de deal niet doorgaat moet je er niet mee in je maag zitten.”

KPN sloot een op maat gesneden optietransactie voor 2 miljard Australische dollars af via de Amerikaanse bank Goldman Sachs, die het bedrijf ook adviseert bij de overname. De treasury-afdeling van KPN, die vaak zelf zorgt voor het afdekken of optimaliseren van de valuta- en rentetransacties van het concern, was daarvoor ditmaal niet de beste keuze. “Als KPN op de markt een paar maal achter elkaar grote transacties in Australische dollars zou doen, valt dat ogenblikkelijk op. Dat past niet in het patroon dat de markt van ons gewend is. De volgende dag zou al in de krant staan dat we iets in Australië van plan zijn.”

Het optiecontract gaat bij de bank op in een serie eigen transacties, die in meerdere stappen kan leiden tot een transactie van guldens naar Australische dollars. Handelsvolume van betekenis in guldens tegen Australische dollars is er niet echt. Maar ook bij het bewandelen van omwegen via het afsluiten van het optiecontract moet er voorzichtig worden omgesprongen. De keuze om Goldman Sachs het optiecontract te gunnen, heeft volgens Griffioen veel te maken met de enorme omzet die die bank dagelijks aan valutatransacties voor zijn rekening heeft. “Als je het contract afsluit mag de buitenwereld natuurlijk niet merken dat je ze nodig hebt. Bij Goldman gaat het op de grote hoop. Die doen zo'n bedrag bij wijze van spreken tussen de koffie en de cognac door.” Bovendien maakte de bank, als adviseur van de overname, deel uit van de vertrouwenscirkel en was daarmee in feite de enige partij aan wie de optietransactie kon worden toevertrouwd.

Het optiecontract is niet de enige manier waarop KPN zich indekt tegen een valutarisico bij de Australische transactie. Het concern zal uiteindelijk een deel van het overnamebedrag uit eigen middelen financieren, maar kan voor het andere deel putten uit een extra kredietfaciliteit van 2,25 miljard gulden die het bij banken heeft lopen. Deze faciliteit is destijds voorzien van een 'multi-currency clause' waardoor het krediet mag worden opgenomen in elke gewenste valuta of combinatie van valuta's. “Je hebt in feite het recht om een cocktail te mixen, waarvan je de samenstelling pas bepaalt op het moment dat je hem wil opdrinken.” Door de lening in Australische dollars aan te gaan, kan KPN desgewenst een deel van het valutarisico neutraliseren als TNT na de overname in de geconsolideerde balans van het concern terecht komt. Mocht de waarde van TNT teruglopen als gevolg van een waardedaling van de Australische dollar, dan wordt waarde van de lening die daar aan de andere kant van de balans tegenover staat evenredig minder. Voor de hoge Australische rente (over de gehele linie meer dan twee procent meer dan in Nederland) die de lening met zich meebrengt, kan KPN een beroep doen op een laatste truc uit de onuitputtelijke goocheldoos van de moderne financier. Via een 'swap', een ruilcontract voor betalingsstromen op leningen, kan de betaling op de lening gewoon geschieden in guldens.