Groningen eert Hendrik de Vries

Letterkundig Museum, Den Haag, t/m 2/2, literaire tent. Hendrik de Vries. In Groningen: Grafisch Museum, 5/10 t/m 1/12, druksel uit de cassette 'Die droomwereld in te dringen!'; Centrum Beeldende Kunst, 5/10 t/m 1/12, expositie Jan Wolkers. Groninger Museum, 6/10 t/m 8/12, beeldend werk van Hendrik de Vries; exposities in de Openbare Bibliotheek en Boekhandel Godert Walter.

HAREN, 4 OKT. W.F. Hermans schreef in 1984 dat het Hendrik de Vries nooit aan waarderende beschouwingen heeft ontbroken. Maar De Vries verbleef volgens Hermans eigenlijk altijd in het randgebied van de belangstelling, zoals hij altijd ook lijfelijk in het randgebied van de Nederlandse staat verbleef.

Dat randgebied is Groningen, de stad waar Hendrik de Vries (1896-1989) honderd jaar geleden is geboren. Groningen zet de dichter en beeldend kunstenaar vanwege zijn honderste geboortedag nog eenmaal in de schijnwerpers met een 'Hendrik de Vries-weekend'. “Waarom? Hendrik de Vries was een belangrijke figuur in Groningen”, zegt W. Koops, voorzitter van de stichting Hendrik de Vries. “En zo rijk is het talent hier niet gezaaid.”

Hendrik de Vries was een dubbeltalent, alhoewel zijn beeldend werk veel minder bekendheid geniet dan zijn poëzie. Zijn oeuvre is omvangrijk. De gedichten stammen uit de duistere wereld tussen waken en dromen, leven en dood. Hij debuteerde in 1917 met Het gat in Mars en Milagrat. Zijn laatste bundel, Impulsen, kwam in 1978 uit. In 1993 verscheen zijn verzameld werk, in tweeduizend bladzijden werden zijn ruim tweeduizend gedichten bijeengebracht.

Het beeldend werk van De Vries, die lid was van het Groningse kunstenaarsgenootschap De Ploeg, bestaat hoofdzakelijk uit tekeningen met Oostindisch inkt of zwart krijt. Ze tonen veelal landschappen, menselijke en dierlijke droomfiguren of Spaanse impressies met flamenco-danseressen of stierengevechten. Hij had een grote passie voor Spanje. “Hij voelde zich Groninger èn Spanjaard,” aldus Koops.

Drukker/kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman kreeg in 1995 in Groningen een heel jaar met activiteiten, voor Hendrik de Vries is gekozen voor een kortere periode om versnippering te voorkomen. Groningen eert de kunstenaar met exposities, de onthulling van een gedenksteen, de presentatie van een biografische schets, een boek met portretten gemaakt door leden van De Ploeg, een jeugdtheatervoorstelling, de uitgave van een Hendrik de Vries-krant en een lesbrief voor basisscholen. En er komt een 'poëzie T-shirt' van hem op de markt.

De tweejaarlijkse Hendrik de Vries-prijs van de gemeente Groningen, die tot nu toe beurtelings aan een schrijver en een beeldend kunstenaar werd toegekend, gaat dit jaar, vanwege het bijzondere karakter, naar een dubbelkunstenaar. De prijs van 15.000 gulden wordt vandaag uitgereikt aan Jan Wolkers. Van hem is in het Centrum voor Beeldende Kunst in Groningen een overzichtstentoonstelling ingericht.

Maar Koops benadrukt dat het niet alleen Groningen is dat aandacht besteedt aan De Vries. In het Letterkundig Museum in Den Haag is een literaire tentoonstelling over hem geopend. Koops: “Anders was het allemaal zo rond Groningen gefixeerd. Als letterkundige figuur was De Vries van nationale betekenis. Je kunt zijn poëzie mooi vinden of niet, maar hij was onmiskenbaar een groot dichter.”

Koops, oud-bibliothecaris van de Groningse universiteit, is een groot bewonderaar van De Vries, meer van zijn literaire werk dan van zijn tekeningen en schilderijen. “In de oorlog verkocht ik al clandestiene uitgaven van hem.”

Hoewel ze vlakbij elkaar woonden in Haren, ten zuiden van Groningen, kwam Koops pas persoonlijk met De Vries in contact toen hij bestuurslid van het Letterkundig Museum werd. In de jaren tachtig ontstond een warme band met de hoogbejaarde kunstenaar. Omdat De Vries en diens vrouw, Riek van der Zee, geen kinderen hadden, werd besloten een stichting op te richten om over de artistieke nalatenschap te waken. Koops en D. Leutscher zijn sindsdien de bestuursleden.

De nalatenschap van De Vries is omvangrijk. Koops en Leutscher werkten samen met Jan van der Vegt en Willem Wilmink al zes jaar aan het verzameld werk. Maar er is nog veel meer. Correspondentie bijvoorbeeld met Marsman, Slauerhoff, Nijhoff, Van Wessem, Ter Braak en Du Perron.

Dit archief blijft echter gesloten tot Van der Vegt met een biografie klaar is. Koops: “Anders pikken anderen snel de krenten uit de pap.” Uit zijn nalatenschap zijn wel zestig niet eerder gepubliceerde gedichten en sprookjes gehaald die dit weekend in respectievelijk een cassette, die is vervaardigd door kleine drukkers, en een bundel verschijnen.

Koops kwam de laatste levensjaren van De Vries veel bij hem thuis in 't Woeste Hoekje aan de Onnerweg in Haren. “Hij maakte wel eens een versje voor me. Maar die waren niet goed meer. Die krijgt niemand te zien.”