Aansluiten

Wat gebeurt er wanneer iemand tot armoede vervalt? Dat kan in dit land de twee miljoen mensen overkomen die moeten leven van een minimaal inkomen. Er hoeft maar iets mis te gaan of ze komen tekort.

Wat er dan gebeurt? Die anderhalve gulden voor een gesneden wit heeft iedereen wel. Armoede manifesteert zich in dit land vooral als langdurig en landerig gezeur aan balies en loketten. Maar er komt een moment dat de ambtenaren en de hulpverleners zijn uitgepraat. En dan?

Dan wordt er afgesloten. Na de eerste rekening komt een herinnering en nog een tweede herinnering, dan komt een ingebrekestelling, en nog een, en daarna een laatste en een allerlaatste waarschuwing, daarop volgt soms een schikkingsvoorstel, waarna zich eerst per post en later aan de deur het incassobureau meldt met omhaal van dreigementen, en daarna pas, wanneer een kwartaal of half jaar verstreken is verschijnt de man van het water of van de elektra met een hele grote tang en sluit de leiding af.

Nu worden arme mensen door die afsluiting ernstig geschaad, maar dat wil nog niet zeggen dat iemand anders ermee gebaat is. Integendeel. Als de buren zonder water komen te zitten, gloort voor de hele straat de tyfus en de cholera. Vandaar dat wanbetalers ook zelden of nooit van het riool worden afgesloten. Daar zijn 'externe effecten' te ingrijpend voor.

De mensen zijn ondergronds door leidingen en kabels verbonden en hebben daarom bovengronds belang bij elkaar. Als van een arme, zieke, oude vrouw de telefoon wordt afgesneden verliest ze elke verbinding die verder dan haar stem reikt. Geen geringe sanctie voor een onbetaalde rekening.

De maatschappelijke kosten van de ingreep zijn een veelvoud van het achterstallige bedrag. De wijkzuster kan niet meer even bellen, maar moet voor elk wissewasje langskomen. De kinderen die anders dagelijks van zich lieten horen zijn onbereikbaar geworden. En in dit geval lijdt zelfs de leverancier verlies door zijn eigen strafmaatregel. Want al die belangstellende telefoontjes die per tik werden afgerekend moet PTT Telecom nu missen.

Communicatienetwerken hebben een kenmerkende eigenschap: elke abonnee heeft er belang bij om met zoveel mogelijk abonnees verbonden te zijn. Hoe meer aansluitingen, hoe meer elke aansluiting aan waarde wint. Communicatie-netwerken (en transportnetwerken trouwens ook) zijn 'hyper-gemeenschappelijk'. Ook al wilt u helemaal niet praten met arme, oude, zieke mensen, hun familieleden willen dat wel en die zijn nu weer de gretige gespreksgenoten van een abonnee met wie u dolgraag belt. Zo raast door koperkabels en glasvezels het onderling belang . Afsluiting van abonnees schaadt dus de andere gebruikers, het telefoonbedrijf incluis. Maar anderzijds is ook wanbetaling een schadepost, voor het bedrijf en dus op den duur voor de abonnees.

Het telefoonbedrijf heeft geen belang bij afsluiting, maar het heeft er alle belang bij dat de abonnees geloven dat ze zullen worden afgesloten als ze niet betalen. En van zijn kant zal de calculerende telefoongebruiker zijn rekeningen niet betalen als hij denkt dat hij toch niet wordt afgesneden. Maar hij betaalt liever dan dat hij afgesloten wordt.

Deze situatie staat bekend als het dilemma van de angsthaas ('chicken') in de speltheorie. Want een dilemma is het, en theoretisch is de uitkomst onbepaald. Praktisch trouwens ook. De voorlichters die mij het beleid van hun bedrijf beschreven wilden mij eigenlijk het liefst vertellen dat een gebruiker nooit wordt afgesloten wegens wanbetaling, behalve in geval van wanbetaling.

De nutsbedrijven proberen aan hun dilemma te ontkomen door een hardheidclausule te hanteren voor 'schrijnende gevallen'. Bij een zieligheidsgraad van 2 à 2.5 Pitié wordt het uitstaand bedrag kwijtgescholden. Dat vergt dan steeds vaker en steeds indringender een onderzoek door de Sociale Dienst of door de Bedrijfsadviseur voor Medemenselijkheid.

Voor de telefoondienst bestaat een veel betere uitweg uit het dilemma. Nu al wordt de lijn bij afsluiting niet echt doorgeknipt. Over een afgesloten lijn kan nog altijd 06 11, het alarmnummer, gebeld worden, en, heel plagerig, 06 0404, 'voor vragen en klachten over de telefoonnota'. Dat kan morgen al beter, door ook toegang te geven tot 06 0410 en 06 0101: op die nummers kan voor een paar gulden extra een gesprek met omgekeerde kosten worden aangevraagd. In één keer is daarmee voor de afgesneden medemens iedereen bereikbaar die voor hem of haar de luttele gesprekskosten over heeft. En PTT Telecom verdient met elk verbinding het tarief voor een 'collect' gesprek.

Maar het kan nog veel beter. Lever iedereen die eens voor een aansluiting heeft betaald desgewenst en geheel gratis het 'passief pakket': daarmee kan iemand wel gebeld worden, maar kan zelf niet naar buiten bellen, behalve op de vier 06-nummers. Zo blijft iedereen bereikbaar en dat is ook in het belang van alle anderen, PTT Telecom incluis.

Alleen mensen die tamelijk gesjochten zijn zullen om een paar tientjes in de maand te sparen de mogelijkheid willen opgeven om zelf naar buiten te bellen. Sommige mensen zullen een passief pakket willen hebben, enkel en alleen om voortaan gratis bereikbaar te zijn, bijvoorbeeld studenten die buitenshuis gaan wonen. Daar is niets tegen. Wie hen belt betaalt gesprekskosten.

Maar hoofdzaak is dat niemand van zijn verbinding wordt beroofd. Dat kan met het passief pakket: sociaal beleid uit particulier belang.