Spoken uit een nog gloeiend Iers verleden

Seamus Deane: Reading in the Dark. Jonathan Cape, 233 blz., ƒ 44,10

In het donker lezen. Dat is wat de naamloze hoofdpersoon van Reading in the Dark doet als zijn oudere broer hem sommeert eindelijk zijn boek dicht te slaan en het licht uit te doen. In het donker stelt hij zich opnieuw voor wat hij zojuist heeft gelezen. Hij schrijft en herschrijft zijn eigen verhaal.

In zevenenveertig korte, soms ultrakorte, hoofdstukken schetst Seamus Deane (1940) het Noordierse Derry van zijn jongensjaren. Een stad die door haar verleden wordt achtervolgd. Geesten uit oude volksverhalen mengen zich met de spoken van een familiegeheim dat door de hoofdpersoon stukje bij beetje wordt ontsluierd. Tussen het Veld van de Verloren Zielen waar zijn vader hem tijdens een vakantie op gepaste afstand naar laat kijken en de verdwijning van oom Eddie na een vuurgevecht tussen de IRA en de politie bestaat een mythisch verband.

Tastend in het duister, gedreven door verlangen om te weten, reconstrueert hij de verschrikkelijke waarheid die zijn ouders scheidt en verbindt. Een waarheid die zijn moeder als een vuur verteert. Zijn weten maakt haar pijn alleen maar groter. Zijn weten sluit haar vergeten uit.

Alles vergeten. Of er in elk geval één enkele dag niet aan herinnerd worden. Dat is haar verjaardagswens. Hij belooft om haar zo snel mogelijk van zijn aanwezigheid te verlossen. Dat is zijn verjaardagsgeschenk.

De rest van het boek is naspel. Of inleiding tot nieuwe geheimen en mythes die mensen vernietigen. IRA en leger zijn opnieuw in een vuurgevecht gewikkeld. Het is eind jaren zestig, begin jaren zeventig: een kwart eeuw van geweld in Noord-Ierland begint.

Reading in the dark is de eerste roman van een schrijver die zijn sporen als dichter en essayist allang heeft verdiend. Zijn taal is even fris als simpel. Zijn verhaal is economisch en intens als de allerbeste poëzie.

Isaac Babel had dit boek kunnen schrijven als hij in Derry had gewoond, noteerde een klasgenoot van Seamus Deane, Nobelprijswinnaar Seamus Heaney, nadat hij Reading in the Dark had gelezen. Omdat Deane laat zien hoe de grote geschiedenis zich voltrekt in kleine mensen. Kleine mensen die in kleine plaatsen wonen. En: 'mensen in kleine plaatsen maken grote fouten', zegt de moeder in Reading in the Dark. 'Geen grotere fouten dan andere mensen. Maar er is nu eenmaal minder ruimte voor grote fouten op kleine plaatsen.'

Een boek dat als een vergrootglas zelfs de meest vereelte huid kan laten branden.