Polen beduusd over winst Nobelprijs

FRANKFURT, 4 OKT. De toekenning van de Nobelprijs voor literatuur aan de Poolse Wislawa Szymborska is op de Frankfurter Buchmesse zonder champagneknallen ontvangen. “Hoe laat is het eigenlijk?” vraagt donderdag om tien over één Piotr Szwajcer van uitgeverij Cis die samen met uitgeverij a5 een nieuwe bundel van de dichteres voorbereidt.

Hij heeft me net op de gemeenschappelijke Poolse stand uitgebreid over de verdiensten van Szymborska onderhouden. Szwajcer heeft haar de grootste Poolse dichteres van dit moment genoemd en het enige boekje van de plank gehaald dat van haar in Frankfurt aanwezig is, een primitief gedrukte zes jaar oude bloemlezing uit haar werk. “Heeft er al iemand naar de radio geluisterd wie de Nobelprijs heeft gewonnen?”

Ik vertel hem dat, voor zover ik weet, de Nobelprijs naar zijn dichteres is gegaan. Hij kijkt me ongelovig aan. Even later komt een Deense journalist aangelopen met de mededeling dat hij het net op de radio heeft gehoord: “Szymborska heeft de Nobelprijs, ik weet het zeker.” De Pool weet niet hoe hij op het nieuws moet reageren. Ik geef hem maar een hand. Hij gaat beduusd aan een tafeltje zitten.

Een man de uitgeversbond neemt de honneurs geroutinerd van hem over. Hij geeft geïmproviseerd commentaar op het nieuws dat nu plotseling uit alle hoeken wordt aangedragen. “We zijn hier niet voorbereid.” Hij prijst Szymborska in gulle bewoordingen. Ze neemt volgens hem een zeer belangrijke plaats in de Poolse literatuur in. Voor de Poolse literatuur is het een dag van grote betekenis. Als journalisten hem naar een paar van haar boektitels vragen moet hij het antwoord schuldig blijven. “Er schiet me zo gauw niets te binnen.” “Hoe oud is ze?” roept een verslaggever. Vijfenzestig gokt de man van de bond.

Szymborska's andere uitgever a5 uit Poznan is zo klein dat er niemand naar Frankfurt is gekomen. Het is, zegt Szwajcer, een kleine uitgeverij die wordt geleid door een dichter en zijn vrouw. Ze brengen 6 tot 8 titels per jaar uit, voor het grootste deel in zeer lage oplagen. Szymborska is samen met Zbigniew Herbert een van de weinigen die goed verkoopt. Haar bundels halen oplagen van meer dan 10.000.

Twee verdiepingen lager, bij de Nederlandse uitgeverij Meulenhoff, is men minder snel van de wijs gebracht. Directeur Maarten Asscher kan een licht gevoel van triomf niet onderdrukken, als hij zegt dat dit nu al de derde Nobelprijswinnaar in successie is die bij Meulenhoff wordt uitgegeven. Toevallig gaf hij een paar weken geleden, 'toen er dus nog helemaal geen sprake was van een Nobelprijs' de vertaler Gerard Rasch opdracht een bloemlezing uit het werk van Szymborska samen te stellen die nu in maart zal verschijnen onder de titel Stilleven met zandkorrel.

Asscher was al enige tijd alert op het werk van Szymborska door een artikel van Joseph Brodsky in TLS. Hij noemt het mooi dat er nu voor het tweede achtereenvolgende jaar een dichter is bekroond. “Dat is duidelijke keuze voor de literatuur en in plaats van de politiek.” De uitgever heeft het niet zo op de neiging van de Zweedse Akademie om vooral schrijvers te bekronen die zich sterk hebben gemaakt voor politieke veranderingen. “De Nobelprijs is er niet om schouderklopjes uit te delen.”

Het Stedelijk Museum in Amsterdam besteedt in 1997 aandacht aan Szymborska in de poëziereeks die het sinds 1995 organiseert.