'Humanist' voorziet Psalm 122 van nieuwe melodieën; Willem Breuker gaat de kerk in

Psalm 122 door Willem Breuker Kollektief en Koor Nieuwe Muziek: 10, 11 en 12/10 20.30 uur Grote Kerk Veere (12/10 uitverkocht). Reserveren: 0118-623650.

AMSTERDAM, 4 OKT. Zoals te verwachten bij Willem Breuker is anderhalve week voor de première van zijn toonzetting van Psalm 122 in de Grote Kerk van Veere niet alles helemaal af. De componist werkt thuis in Amsterdam nog aan een draaiboek voor de uitvoering die met wat theater gepaard zal gaan. En ook zou hij nog graag een magistraal slot schrijven. Maar dat lukt misschien nog wel - pas maandag beginnen de repetities voor de drie uitvoeringen, die telkens worden besloten met een gezamenlijke maaltijd van kunstenaars en toehoorders tijdens een Oud Testamentische markt met muziek, spijzen en dranken.

Maar de meeste muziek is klaar voor het evenement in de indrukwekkend onttakelde en niet voor de eredienst gebruikte Veerse kerk, zó groot dat men 's nachts het gehele stadje erin op zou kunnen bergen. Psalm 122 wordt vertolkt door het Willem Breuker Kollektief, het Koor Nieuwe Muziek en voorzanger Peter Halpern. Er zijn vier versies in drie talen, elk met een eigen melodie. Prof. Dr. Karel Deurloo maakte een nieuwe Nederlandse vertaling, verder gaan het Hebreeuwse origineel en twee Engelse versies. Het Middelburgse draaiorgel De Twee Musketiers speelt een extraatje: de door Breuker getoonzette Psalm 121: Ik hef mijn ogen op naar de bergen: vanwaar zal mijn hulp komen? Mijn hulp is van de HERE.

Psalm 122 is een 'lied van opgang' van David dat vraagt om vrede over Jeruzalem. In de woorden van Deurloo: Laat vrede binnen je ommuring zijn, welvaren in je burchten. Breuker: “Ik heb het alleen maar gedaan omdat de inhoud van Psalm 122 me bevalt. Het gaat erover dat mensen allemaal naar Jeruzalem gaan, de stad van David, waar alle volken en rassen tezamenkomen. Daar sluiten ze vrede met elkaar en kunnen ze naast elkaar wonen. Het is niet de verheerlijking van het geloof, maar de aanzet tot vrede.”

Niet bekend

Een paar jaar geleden mislukte door allerlei oorzaken het plan om Breuker nieuwe muziek te laten schrijven bij Psalm 122. “Ik ging toen in de Utrechtse Domkerk praten. 'Mag je met een bromfiets door de kerk?'. Dat mocht niet. Ook mocht ik niet het orgel bellen laten blazen - ik had allerlei ideeën. Ik heb de opdracht toen teruggegeven, maar ze kwamen nu toch weer bij mij.”

De toonzetting van Psalm 122 plaatst hem aan het eind van een rij van psalmcomponisten: Bourgeois, Bach, Breuker. “De toonzetting van Psalm 122 door Louis Bourgeois heb ik meteen weggegooid, ik kon niet een paar akkoorden bedenken bij iets waarmee ik geen binding had. Ik ben opgegroeid in een sociaal-democratisch gezin. Mijn vader schreeuwde vroeger 's zondagsmorgens voor het raam als mensen naar de kerk gingen: 'hypocrieten die op zondag niks doen en de rest van de week elkaar belazeren'. Zelf was hij katholiek gedoopt, maar in de jaren '30 had hij zich aangesloten bij de vrijdenkers en het gebroken geweertje. Als een zendeling ging hij voor de SDAP naar Limburg, waar hij dan het dorp werd uitgeslagen.

“Toen ik op de middelbare school zat kon je op vrijdagmiddag om vier uur facultatief godsdienstles volgen. Mijn vader zei dat ik daar naartoe moest: 'daar word je alleen maar wijzer van'. Ik wist alleen niet dat ik er examen in moest doen. Het telde ook mee en ik ben ervoor gezakt.

“Ik ga in het buitenland altijd wel even de kerk in, want het is een oude traditie dat ik dan een kaars brand voor het zielenheil van saxofonist Arjen Gorter en zijn vrouw. Vorige week was ik nog in de Thomaskirche in Leipzig, waar Bach heeft gewerkt. Dat is een protestantse kerk, daar kon je geen kaarsjes krijgen. Die kerk is eigenlijk heel lelijk, maar daar moest ik toch even naartoe, de heilige plaats van deze meestercomponist bezoeken. Vroeger gingen mijn vader en ik samen naar de Matthäus Passion in Naarden.”

Breuker betreurt dat Psalm 122 door de gewelddadigheden in Israel juist nu een actueel onderwerp is. “Ik wil het zo weinig mogelijk op de politiek betrekken. Trouw had daarover een merkwaardig stuk, waarin werd gezegd dat het Willem Breuker Kollektief voor de Palestijnen staat en het Koor Nieuwe Muziek voor de joden, die onderling gaan strijden. Dat is allemaal pure onzin, dat is niet mijn verhaal. Er stond ook nog een oude foto bij van mij met een theedoek op mijn hoofd, als 'Palestijn'! Je moet de boel niet falsificeren.”

Zelf heeft Breuker niet zoveel boodschap aan het geloof, hij voelt zich vooral een vredelievende en liberale humanist. “Het fanatieke van vroeger is er wel af, je ziet dat iedereen zijn eigen opvatting heeft en zijn particuliere geloof heeft. De een zit op een kleedje, de ander heeft een ritueel met de rekstok, ik blijf liever een uurtje langer in mijn bed liggen.”