Zonder feitenkennis wordt het niks

De Vereniging van Universiteiten (VSNU) heeft een nieuw combinatievak geschiedenis en maatschappijleer ontwikkeld, dat verplicht moet worden voor alle scholieren van de hoogste klassen van het VWO (NRC HANDELSBLAD, 12 september).

Dit vak zou moeten voorkomen, dat VWO'ers, die vanaf 1988 kiezen voor een bètaprofiel, na de derde klas verstoken blijven van onderwijs in geschiedenis en maatschappelijke vraagstukken. In de toelichting staat verder dat het VSNU-voorstel in de plaats moet komen van het mislukte vak mens- en maatschappijwetenschappen.

Het verbaast me dat de VSNU zich zo slecht verdiept heeft in de feiten van de nieuwe tweede faseplannen, die in 1998 officieel van start gaan.

Wat is er nu precies aan de hand? Bij de oorspronkelijke tweede fasevoorstellen was er inderdaad sprake van een nieuw vak mens- en maatschappijwetenschappen (MMW), een combinatievak van geschiedenis, aardrijkskunde en maatschappijleer.

Op het advies examenprogramma voor dit nieuwe vak is echter veel kritiek gekomen, onder andere van de kant van de Onderwijsraad. Staatssecretaris Netelenbos, die deze kritiek blijkbaar deelde, heeft vervolgens in overleg met de Vaste Kamercommissie Onderwijs besloten MMW niet in te voeren.

In de plaats hiervan komen in het gemeenschappelijke deel VWO de vakken geschiedenis en maatschappijleer en in het jaar 2000 een combinatie van deze twee vakken. Dit wil zeggen, dat alle VWO-leerlingen in de tweede fase deze twee vakken krijgen. Aan de wens van de VSNU is dus, zonder dat deze dat blijkbaar wist, stilzwijgend voldaan.

Ik ben het roerend met Bolkestein (NRC HANDELSBLAD, 7 september) eens, dat geschiedenis een basisvak moet zijn voor zowel Havo als VWO. Wel zou ik het betreuren als het heel nuttige vak aardrijkskunde door al dit gedoe in het historische vergeetboekje komt. Het is duidelijk, dat de geschiedenislobby veel sterker is dan de aardrijkskundelobby, maar dat wil nog niet zeggen, dat dit vak dus maar op de tweede of zelfs derde plaats moet komen.

In het licht van de positieve trend in het onderwijs om meer samenhang tussen de verschillende vakken aan te brengen wil ik er dan ook voor pleiten dat men serieus blijft werken aan een combinatievak MMW zonder zich, zoals de staatssecretaris doet, te veel op een invoeringsjaar vast te leggen. Dit nieuwe drieëenheidsvak mag pas van start gaan als aan twee voorwaarden is voldaan, namelijk een goed programma en goed bijgeschoolde docenten. Hier liggen twee mooie taken ook voor de deskundigen.

Natuurlijk moet ook als de MMW er komt, verdieping in de afzonderlijke vakken geschiedenis, aardrijkskunde en maatschappijleer mogelijk blijven in bepaalde profielen en via de vrije ruimte.

Dat bij de vakken als geschiedenis en aardrijkskunde feitenkennis belangrijk is ben ik geheel met de VSNU en Bolkestein eens. In het verleden was er bij deze vakken sprake van een overdaad aan feiten leren. Men is echter de laatste jaren wel erg naar de andere kant doorgeschoten.

Voor geschiedenis en aardrijkskunde is een goed referentiekader door middel van feitenkennis absoluut noodzakelijk. Ik vind dat je van de slag bij Marathon moet weten, dat deze in 490 v.Chr. plaatsvond, dat Marathon ruim 40 kilometer van Athene afligt en dat volgens overlevering de eerste marathonloper, die het bericht van de overwinning van de Grieken in Athene kwam brengen, ter plekke doodviel. Deze feiten behoort iedereen die aan een marathonklus begint te weten, zowel de 'opstarters' van MMW, als de voorvechters van de status aparte van het vak geschiedenis.