Russen runnen op Cyprus dynamische groeieconomie

Veel Russische zakenbaronnen maken zich aan de vooravond van president Jeltsins hartoperatie zorgen over de labiele politieke situatie in hun land. Aleksander Skorynin niet. Vroeger een vooraanstaand fabrikant in de Wolga-stad Saratov, zegt Skorynin dat hij al sinds lang genoeg had van Rusland met zijn chronische onzekerheden, hoge belastingen, bureaucratische rompslomp en geweldsmisdrijven tegen managers. Daarom zetelt hij vandaag de dag op Cyprus.

Drie jaar gelden besloot de Russische zakenman Aleksander V. Skorynin om duizenden andere rijke Russen te volgen naar het buitenlandse bruggenhoofd bij uitstek voor Russen met geld: het Middellandse Zee-eiland Cyprus. Niet alleen leidt hij nu van hieruit zijn Russische textielonderneming, maar ook geeft hij een krant in het Russisch uit voor zijn geëmigreerde landgenoten. Hier ook bouwt hij aan zijn eigen lustoord, een royaal landhuis op een helling boven een dal.

Russen in zelfgekozen ballingschap zoals Skorynin dekken zich in tegen de politieke ongewisheden van hun vaderland. Ze gebruiken Cyprus om er hun financiën te beheren en hun commerciële en zakelijke contacten met de rest van de wereld te onderhouden, en ze runnen een dynamische groeieconomie, grotendeels bevrijd van de belemmeringen waardoor Russische zakenlieden in eigen land worden geplaagd.

Er zijn door Russen op Cyprus zevenduizend buitenlandse bedrijven geregistreerd. Hoewel rond tweederde hiervan uit weinig meer bestaat dan een postbus, doen er volgens de autoriteiten zo'n 2.500 actief zaken. Niet minder dan acht van de 26 buitenlandse banken op Cyprus zijn Russisch. En de telefoonverbindingen met Rusland horen tot de meest gebruikte van alle buitenlandse telefoonverkeer op het eiland.

“Cyprus is voor Russische ondernemingen de springplank naar de buitenwereld”, stelt Joeri V. Assiajev, een Russische functionaris die tevens lid is van de Vereniging van Russische Zakenlieden op Cyprus. “Onze bedrijven vestigen zich hier, maken contacten en repatriëren hun kennis en geld weer naar Rusland.”

De Russen komen hier wegens de politieke toestand in eigen land. De aanleiding tot de eerste golf vormden de nieuwe economische vrijheden na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991. Maar de exodus duurt nog altijd voort, ten dele uit vrees dat die vrijheden wel weer eens kunnen worden ingeperkt. Het meest gevreesd is de herrezen Communistische Partij, die de privatisering een halt wil toeroepen en die terug wil naar het economische beleid uit het sovjet-verleden. Hoewel president Jeltsin de communisten bij de verkiezingen van afgelopen juni wist te verslaan blijft de vrees bestaan dat zijn slechte gezondheid kan leiden tot zijn voortijdige vertrek. Waarna binnen drie maanden nieuwe verkiezingen moeten worden gehouden die de communisten nieuwe kansen zullen bieden.

Hoe dan ook, de aanzienlijke Russische populatie op Cyprus - die varieert van legitieme zakenlieden tot schimmige figuren uit de gewelddadige Russische onderwereld - doet zich hoe langer hoe meer kennen als een krachtige lobby tegen een radicaal terugdringen van de vrije markt. “Als de communisten aan de macht komen en het oude systeem weer proberen in te voeren, dan verliezen ze dat wat ze nu juist zo nodig hebben: het geld”, aldus Skorynin, een welgedane, blonde man van 37 jaar die in spijkerbroek op zijn sjieke kantoor komt, dat is gevestigd boven een modieuze kledingzaak. “We zijn hier om ervoor te zorgen dat ze niet zulke stomme dingen uithalen.”

Terwijl ongeveer eenderde van het Cyprische grondgebied sinds 1974 door Turkse troepen bezet wordt gehouden is in het zuidelijke, Griekse deel van het eiland, dat dichter bevolkt is, een levendige bedrijfssector in de overzeese financiële dienstverlening opgebloeid. Economische vluchtelingen uit Rusland, Servië, Libanon en andere politiek turbulente gebieden drommen hier samen en mengen zich onder de Cyprische, Griekse en Britse ondernemingen die hier al een voet aan de grond hadden. Slechts weinig nationaliteiten hebben zich echter zozeer van Cyprus meester gemaakt - of hebben er zo hun stempel op gedrukt - als de Russen.

Een voor Russen gunstige fiscale wetgeving, het ontbreken van een visumplicht en de culturele banden, gevormd door de gemeenschappelijke band met de Grieks-orthodoxe kerk, hebben bijgedragen tot het ontstaan van een kolonie Russen die variëren van bovenmodaal tot fabelachtig rijk. Ze hebben zich villa's à la Hollywood gebouwd en restaurants, kerken en winkels in Moskouse stijl. Ze hebben banken, handelsondernemingen en technologisch geavanceerde industrieën opgezet die in sommige gevallen de westerse concurrentie op het eiland de loef afsteken. En al doende scheppen ze een zakelijk klimaat waarvan ze thuis in Rusland slechts konden dromen.

“Hier ben ik een vrij en normaal mens”, zegt Alexej Boertsev, eigenaar van Het Berkenboompje, een Russische levensmiddelenzaak in Nicosia, terwijl hij op de kassa voor ruim 50 gulden aan zure kool, mierikswortel en yoghurt aanslaat. Vier jaar geleden kreeg hij zijn bekomst van de dreigementen van plaatselijke autoriteiten en mafiosi in Rusland en verhuisde naar Cyprus. Hij ontmoette daar zijn Russische vrouw en begon er zijn kleine maar druk beklante kruidenierswinkel. “De politieke situatie hier is stabiel en er zijn geen bandieten.”

Hoeveel geld er precies via Cyprus uit Rusland is verdwenen is onduidelijk. Volgens sommige deskundigen zou er meer dan 40 miljard gulden aan Russisch kapitaal buiten Rusland in omloop zijn. Russisch geld vindt vaak via Cyprus zijn weg naar andere financiële centra als Londen, New York of Frankfurt, en als gevolg van een bilateraal belastingverdrag ter vermijding van dubbele belasting betalen Russische ondernemingen die op Cyprus gevestigd zijn slechts 4,25 procent winstbelasting.

Cyprische filialen van investeringsbanken als CS First Boston, maar ook algemene banken als de Franse Société Générale en de Lombard NatWest Bank, een dochter van de Britse National Westminster Bank, maken deel uit van een netwerk van westerse instellingen die proberen een graantje mee te pikken van de lucratieve financiële dienstenbranche die er mede oorzaak van is dat Cyprus tot de meest dynamische economieën in de regio is gaan behoren. Advertenties van investeringsfondsen, makelaardijen en beleggingsadviseurs vullen de Russischtalige pers.

Moskou staat ambivalent tegenover de groeiende gemeenschap van economische vluchtelingen op Cyprus. Sommige Russische politici zien het eiland als een gat waardoor geld weglekt en hebben geprobeerd de banden tussen beide landen die dit in de hand werken te verbreken. Maar tot dusver is de Russische zakenwereld erin geslaagd de deur open te houden en de zakelijke banden te versterken. Rusland heeft in de hoofdstad Nicosia een reusachtige ambassade gebouwd en een actieve handelsmissie opgezet. Grote staatsbanken, zoals die voor buitenlandse handel, de Vnesjtorgbank, hebben hier een kantoor geopend.

Ook Cyprus, met zijn bevolking van rond de 657.000 op het zuidelijke, Griekse deel van het eiland, heeft gemengde gevoelens over zijn Russische gemeenschap en probeert haar betekenis te bagatelliseren. Verdenkingen dat veel van de aanwezige Russen zich bezighouden met het witwassen van geld of andere criminele activiteiten zijn een bron van verlegenheid voor Cyprus, dat in de loop van het komende decennium volwaardig lid van de Europese Unie hoopt te worden. “Als je wilt zien waar het Russische geld blijft, dan moet je naar New York, Londen of Parijs gaan”, aldus een zegsman van de centrale bank.

De regering heeft zich in het bijzonder geërgerd aan een rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin Cyprus werd omschreven als “een witwas-centrum voor de opbrengsten van diverse vormen van ernstige criminaliteit, onder meer drugssmokkel”. Hoewel de maatregelen tegen het witwassen met de invoering van nieuwe wetgeving onlangs zijn aangepast aan die in de rest van Europa, maakt het liberale klimaat op het eiland volgens zakenlieden en bankiers het oprollen van de wijdvertakte Russische mafia vrijwel onmogelijk.

In meerderheid prijzen Russische zakenlieden Cyprus echter omdat het heeft gedaan wat Rusland heeft nagelaten: het houdt de georganiseerde misdaad onder de duim. Volgens Aleksander Lobodenko, algemeen directeur van de Agropromstrojbank-vestiging in Limassol, zijn zowel zijn bankzaken als hijzelf hier veiliger dan ze in Rusland zouden zijn, en hij aarzelt niet verdachte ondernemingen als cliënt te weigeren. Iemand die eens probeerde een contante storting 'van tientallen miljoenen dollars' te doen, liet hij zonder omwegen de deur wijzen. “Sommige mensen slaan aan het dwalen en willen extravagante dingen doen”, zegt hij in zijn fluisterstille kantoor aan een straat met palmen in de zakenwijk van Limassol. “Maar we hebben hier een bankregistratie en dat willen we graag zo zouden.”

De Russische gemeenschap hier is van oudsher zeer besloten, en veel Russische zakenlieden weigeren over hun activiteiten te spreken, zelfs anoniem. De precieze omvang van deze sterk fluctuerende gemeenschap is daarom onderwerp van voortdurende speculatie. Aleksander Skorynin, die het weekblad Rusland Koerier uitgeeft, meent dat ongeveer achtduizend Russen hier het grootste deel van het jaar verblijven, met een sterke toename tijdens het lange warme seizoen. In 1995 bezochten volgens officiële gegevens 100.000 Russen het eiland als toerist, dan wel voor zaken.

Onlangs zat de dagelijkse Aeroflot-vlucht 507 uit Moskou volgeboekt met ruim honderd goed geklede Russische zakenlieden, van wie sommige hun gezin hadden meegebracht. Een deel van hen vervoegde zich met attachékoffers bij een speciaal douanekantoor voor de aangifte van ingevoerd contant geld. Deze procedure is in het leven geroepen om het witwassen van geld tegen te gaan, maar heeft het voordeel dat wie contanten invoert, ze later weer vrijelijk mag uitvoeren.

Het Russische kapitalisme op Cyprus wordt in al zijn ongeremde bloei ten toon gespreid bij Consulko Business Services, een in Nicosia gevestigd consulentschap dat vrijwel uitsluitend Russische klanten telt. Wie Consulko bezoekt, wordt verwelkomd door het blauw met groene logo en een lange rij koperen naamplaten van andere ondernemingen, zoals Agra Overseas Cyprus Ltd., Metkopex Trade Ltd., Archer Trading, die Consulko hebben ingehuurd om hun zaken op Cyprus te behartigen.

Dmitry Khenkin, een welbespraakte Russisch-Amerikaan die de onderneming hier in 1991 is begonnen met twee Cyprische partners, vertelt dat hun 250 cliënten een dwarsdoorsnede vormen van het succesvolle middelgrote Russische bedrijf dat in Cyprus zijn vaardigheden en contacten in internationale zaken wil verbeteren. Volgens Khenkin heeft elk van Consulko's cliënten ten minste 200.000 dollar omzet per jaar, maar de geringe omvang van sommige rechtvaardigt nog geen eigen vestiging.

“Dit zijn normale zakenlieden die gewoon hun brood willen verdienen”, aldus Khenkin. “Hier worden ze mobieler, hebben betere connecties en zijn minder kwetsbaar voor de grillen van de politiek in eigen land. Cyprus is hun manier om hun zuurverdiende geld te beschermen”, zegt hij.

Sommige Russen komen hier uit zorg over de stabiliteit van het Russische bankwezen. Eleonora Firsova, een 26-jarige Russische toeriste, zegt dat ze van plan is hier een bankrekening te openen om haar spaargeld te beschermen, dat ze aanhoudt in harde valuta als de Duitse mark en de Amerikaanse dollar. “Ik zou mijn geld nooit op een bank in Rusland zetten”, zegt ze, nippend aan haar wodka bij restaurant Monomatsj, een Russische ontmoetingsplaats in Limassol. “Ik weet gewoon dat dat geen zekerheid biedt.”

Deze houding verklaart ten dele waarom zich hier Russische banken hebben gevestigd. Inkom Bank en Menatep Bank, beide prominente bankinstellingen in Rusland, proberen met hun hier geopende filialen de uitstroom van hun grote Russische klanten, die naar Cyprus gaan en hun zaken regelen via niet-Russische banken, in te dammen.

Inkom Bank zegt langzamerhand een deel van deze belangrijke markt te heroveren door Russische overheidsobligaties te verkopen aan Russische beleggers op Cyprus. Een grote reclamecampagne in zowel de Russische als de Engelstalige kranten hier, belooft 16 procent rente op een deposito van drie miljoen dollar met een looptijd van een jaar. Inkom overweegt verder zichzelf om te vormen tot een zelfstandig van de moederbank opererende dochteronderneming.

“Sommige Russen durven geen zaken met ons te doen omdat ze denken dat we ondanks alles toch nog onder controle van de Russische regering staan”, zegt Andrej A. Tioeriakov, algemeen directeur van de Inkom Bank-vestiging op Cyprus. Volgens de Cyprische autoriteiten vorderen de Russische banken met reuzenschreden. “Toen de eerste Russische banken hier kwamen, hadden ze nauwelijks ervaring met de westerse manier van doen”, vertelt Spiros Stavrinakis, expert in het toezicht op buitenlandse banken bij de Centrale Bank van Cyprus. “We konden niet wijs worden uit hun jaarverslagen.”

Inmiddels zijn de Russische banken veel verder, zowel in standing als in hun internationale connecties. “Als Russische autoriteiten het zakenleven hier onmogelijk willen maken, zal het geld in maar één richting vloeien: het land uit. En dan komt het niet meer terug”, aldus Stavrinakis. “Terwijl een groot deel van het geld dat hier nu verdiend wordt, weer in Rusland wordt geïnvesteerd.”

Het Cyprische zakenklimaat heeft zelfs entrepreneurs in de sterk gereguleerde telecommunicatie-industrie aangetrokken. Mosnicos Investment Ltd., een groep Russische zakenlieden, heeft satelliettijd gekocht van het Russische ministerie van Defensie en een goedkope internationale telefoon- en videoconferentieverbinding tussen Rusland en Cyprus opgezet. Op het ogenblik verwerkt deze verbinding per dag zo'n 230 uur aan gesprekken tussen Cyprus en Rusland, waarmee Rusland tot de topvijf van Cyprus' buitenlandse markten behoort.

En vanuit Cyprus verleent Mosnicos soortgelijke diensten voor Griekenland, het Midden-Oosten en andere delen van de wereld. Vladimir Makejev, directeur van Mosnicos, meent dat zakencontacten van een dergelijke omvang het Moskou moeilijk zullen maken ooit de kraan dicht te draaien of terug te keren tot het vroegere beleid. “Rusland keert nooit meer terug tot het oude systeem”, aldus Makejev. “Onze psyche is veranderd.”

© Copyright: The Wall Street Journal