Maritieme meesterwerken

Christie's, Cornelis Schuytstraat 57, Amsterdam. Maritieme veiling. Kijkdagen: 5, 6, 7, 8 oktober 10-16u. Veiling 9 oktober 14u. Tel. 020-5755255.

Het veilingseizoen is weer begonnen en de veilinghuizen bieden dit najaar weer veel dat als 'uniek' wordt aangeprezen, van borduurwerk tot Turkse kunst. Alle ogen zijn gericht op 19 en 20 november wanneer Sotheby's Amsterdam een deel van de inboedel van prinses Christina verkoopt. Het is een zeldzaamheid dat een lid van de koninklijke familie bezittingen naar de veiling brengt. De pas gescheiden prinses, die naar verluidt naar New York verhuist, wil af van een deel van haar verzameling oude kunst, antieke meubelen en snuisterijen, alsmede van de wijnvoorraad van ex-echtgenoot Jorge Guillermo. Er wordt een grote toeloop verwacht, al zal het wel niet zó storm lopen als drie jaar geleden bij de jonge Duitse vorstin @@@ Gloria Thurn und Taxis, die de inhoud van een compleet middeleeuws slot door Sotheby's liet verkopen.

Christie's Amsterdam komt op 9 oktober met zijn eerste maritieme veiling, tot nu toe het prerogatief van de Londense vestiging. Het Amsterdamse kantoor heeft al wel banden met de maritieme wereld. Het veilinghuis zit sinds 1981 in het pand aan de Cornelis Schuytstraat waar voorheen het Scheepvaart Museum gevestigd was. Bovendien zijn er de afgelopen jaren enkele veilingen geweest van de inhoud van gezonken VOC-schepen. In 1986 werden porselein, goud en kunstvoorwerpen uit het wrak van de Geldermalsen geveild als de 'Nanking Cargo' en in 1995 nog werd een scheepslading kostbaar porselein van het VOC-schip Diana in Amsterdam verkocht.

Het aanbod op 9 oktober bestaat uit zeeschilderijen, nautische instrumenten, zilveren miniaturen, scheepsmodellen en toegepaste kunst. Het zwaartepunt ligt bij de schilderijen. Het belangrijkste stuk is een doek van de zeeschilder en etser Jan Porcellis (1584-1632) uit ongeveer 1620, dat geschat wordt op 40.000 tot 60.000 gulden. Porcellis is bekend om zeestukken opgebouwd uit vele grijsschakeringen, waarmee hij een mooi beeld gaf van de soms barre weersomstandigheden op zee. Onder andere het Rijksmuseum heeft werk van Porcellis, die als voorbeeld diende voor 17de-eeuwse schilders als Jan van Goyen en Salomon van Ruysdael. Op het door Christie's aangeboden doek doorklieven een hoeker en smalschepen een zee met woeste golven en witte schuimkoppen; grauwe wolken dreigen aan de hemel. Ook hier heeft Porcellis veel grijs gebruikt met hier en daar kleine accenten in rood: het mutsje van een schepeling, de rood-witte vlag bovenaan de mast. Het is een groot doek van 128 bij 214 centimeter en dat is bijzonder, want Porcellis maakte ze meestal kleiner.

Behalve dit 17de-eeuwse doek zijn er veel schilderijen uit de 18de, 19de en 20ste eeuw van voortvliegende schepen op woelige baren, of van rustige havens. Vooral de haven van Rotterdam is goed vertegenwoordigd. De prijzen liggen nogal uiteen, van 400 gulden tot vele duizenden. Van Hermanus Koekkoek sen. (1815-1882), een van de bekendste marineschilders uit de Hollandse Romantiek, wordt een zeegezicht aangeboden met zeilschepen en een roeiboot met zeelieden op de voorgrond. De horizon is laag, daarboven toornen wolken tegen een helblauwe lucht. Dit doek moet 25.000 tot 35.000 gulden opbrengen.

Een andere sfeer ademt het romantische schilderij En attendant son capitaine van Christoffel Bisschop (1828-1904). Een jonge vrouw gekleed in zwart en rood leunt tegen een kastje met een scheepsmodel en staart weemoedig door een raam naar buiten. Achter het raam is vaag een Hollands winterlandschap te zien. Op de grond liggen haar - of zijn? - schaatsen. De waarde is bepaald op 12.000 tot 15.000 gulden.

Een aparte sectie van deze veiling is ingeruimd voor de nautische instrumenten, ingenieuze werkstukjes, waarvan vele uit de 19de eeuw. Er zijn chronometers bij, octanten, sextanten, een telescoop en kompassen. Aardig zijn de speciaal ontworpen houten medicijn- en drankkisten met veel laatjes en vakjes waarin de glazen flessen en flesjes schokvrij konden worden opgeborgen. Er worden vier 19de-eeuwse mahoniehouten exemplaren aangeboden met richtprijzen tussen 1500 en 8000 gulden. Ook is er een kunstig bewerkt eikenhouten hakkebord (4500 tot 5000 gulden) uit de 18de eeuw, waarin een reliëf is gesneden van de aankomst van Christus in Jerusalem.

Uit de tijden van de Vereenigde Oostindische Compagnie (1602-1799) komt een roodkoperen kist met geelkoperen beslag met decoraties, ronde koperen poten en een VOC-monogram. De kist, die dateert uit het einde van de 17de of het begin van de 18de eeuw, komt waarschijnlijk uit Ceylon en moet in het bezit zijn geweest van de VOC of een van haar bemanningsleden. Richtprijs: 35.000 tot 45.000 gulden.

Bij de te veilen scheepsmodellen zit van alles wat: een schoener, een Chinese jonk, een duikboot en een Frans fregat. Ook zijn er wat zilveren miniatuur scheepsmodelletjes, die al vanaf 100 gulden in de aanbieding zijn. Het meest in het oog springt echter het sierlijke, natuurgetrouwe model van het Hollandse fregat De Onderneming, een driemaster met aan weerszijden negen kanonnen. Het model is 188 centimeter lang. Het dateert uit de 19de eeuw en is waarschijnlijk gemaakt als afscheidscadeau voor kapitein H. Eeltjes die van 1845 tot 1848 het commando over De Onderneming voerde. De waarde van zijn cadeau wordt nu op 20 tot 30.000 gulden geschat.

Volgens Christie's is de belangstelling voor deze gebeurtenis nu al groot. Het veilinghuis is van plan door te gaan met het organiseren van maritieme veilingen in Amsterdam. Mits natuurlijk de eerste een succes wordt.