Koningin met Haagse hopjes in township

KATLEHONG, 3 OKT. Een politiehelikopter vliegt laag over. Militairen kijken vanaf een legervoertuig toe. Hun mitrailleurs en pistolen blikkeren in het licht van de ochtendzon boven Johannesburg.

Katlehong verwelkomde gisteren koningin Beatrix van Oranje. Sinds Zulu-arbeiders en ANC-leden begin jaren negentig in dit township met elkaar slag leverden, was er nog niet zoveel politie op de been geweest. De veldslagen van destijds kostten tientallen mensen het leven en leverde Katlehong de reputatie op van 'ex war zone'. Nu is het één van de townships waarin door de Zuid-Afrikaanse regering wordt geïnvesteerd om onderwijs en andere publieke voorzieningen te verbeteren.

De konigin wilde er daarom graag op bezoek. Ze hoopt deze week te zien hoe Zuid-Afrika zich herstelt van het gewelddadig verleden. Katlehong paste goed in het programma: enerzijds gekenmerkt door zoveel slechte publieke voorzieningen, slechte huisvesting en werkloosheid, dat de benaming achterstandswijk een understatement is, anderzijds in het bezit van voldoende tekenen van vooruitgang, zoals een nieuw schooltje en aangeharkte paadjes.

Beatrix' collega uit Engeland, Elizabeth II, was bij haar staatsbezoek aan Zuid-Afrika vorig jaar ook in de Shanty-towns van Sowewto geweest. Dat wilden de leden van het hof en medewerkers van de Nederlandse ambassade in Pretoria de majesteit echter niet aandoen. Dat zou in hun ogen tot gênante vertoningen leiden: de praal van het koningschap versus de ellende van de 'Shaks'. Engeland is nu eenmaal meer gewend wat betreft ongelijkheden, en kan zich dus grotere contrasten veroorloven tijdens een staasbezoek dan Nederland, zo vonden de ambtenaren die het bezoek voorbereidden.

Vandaar dat gisteren begon met het bezoek aan Wosloorus, een vlakbij Katlehong gelegen township met keurige, kleine huisjes. Zwarten kunnen die kopen voor 10.000 gulden met een volledige hypotheek van de overheid. Het idee er achter is dat eigenaars niet alleen hun huis, maar ook hun omgeving goed onderhouden. De koningin was verheugd te zien dat deze gedachtengang niet alleen bleek te werken, maar dat ook diverse bewoners enthousiast hun huis waren begonnen uit te bouwen. Daarna ging de koninklijke karavaan door naar de voormalige oorlogszone.

De visite aan Katlehong was bijna niet doorgegaan. Aan de vooravond van het koninklijke bezoek had de politie gehoord dat een radikale, zwarte groep wilde demonstreren tegen de 'Queen of the Boers'. Ze wilden koningin Beatrix op de gevolgen van 'Apartheid' wijzen. Demonstraties staan in de brandbare buitenwijken van Johannesburg gelijk aan rellen. Dus kwam, na overleg met de persoonlijk secretaris van president Mandela, in de nacht van dinsdag op woensdag het altijd nog machtige veiligheidsappraat van Zuid-Afrika op gang. De politiehelikopter, de groen gecamoufleerde bewakers die de koningin begeleiden bij haar tocht door de wijken, de special forces met hun Rambo-achtig uiterlijk, ze waren niet gepland, maar toch gekomen.

De koningin trok zich niets aan van het hele veiligheidsgedoe. Voordat zij het nieuwe basisschooltje van Katlehong binnenging, pakte zij een kindje van de grond en drukte het tegen zich aan. Iedereen om haar heen begon te lachen. De zwarte schoolkoortjes die ter verwelkoming van de vorstin rood-wit-blauwe vlaggetjes in de handen gedrukt hadden gekregen, sloegen pardoes aan het zingen. De veiligheidsmensen aan de poort ontspanden zich wat, de mitrailleurlopen zakten even naar de grond. De ban van de onveiligste stad ter wereld was gebroken.

Het leek een spontaan gebaar van de koningin, maar misschien was het wel een strategie van een professioneel opererend monarch. Behalve over genegenheid bleek ze nog over een ander wapen te beschikken om haar onkreukbaarheid te beschermen. Nadat ze een klaslokaaltje was binnengegaan ging haar adjudant, luitenant-kolonel J. Kos, rond met Haagse hopjes. Zijn grote plastic blik dook overal op en oogstte steeds meer dankbare blikken in zwarte kinderogen.