Geen overeenstemming op top in VS; Israel en Palestijnen gaan verder praten

WASHINGTON, 3 OKT. Israel en de Palestijnen zullen zondag nieuwe onderhandelingen beginnen. Hun topontmoeting in Washington is gisteren zonder overeenstemming afgesloten. Wel is de verhouding tussen de Palestijnse leider Arafat en de Israelische premier, Netanyahu, aanmerkelijk verbeterd.

De Palestijnse delegatie toonde zich teleurgesteld over het resultaat van de topconferentie, die door president Clinton was bijeengeroepen na het geweld vorige week tussen Palestijnen en Israelische militairen. Maar Netanyahu zei dat de top tot “een belangrijke verbetering van de situatie” heeft geleid. Hij sprak van “een toename van het wederzijds vertrouwen” en “een nieuw begin van het vredesproces”.

[De Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook waren vandaag grotendeels rustig, nadat gisteren bij de stad Hebron onlusten waren uitgebroken. Vandaag gooiden enkele tientallen Palestijnen stenen naar militairen, maar de confrontaties waren minder intensief dan in eerdere dagen en duurden nog geen uur. Het Israelische leger in het gebied is in staat van paraatheid; in Hebron zelf is al enkele dagen een uitgaansverbod van kracht.]

President Clinton ontkende na afloop niet dat er minder vooruitgang was geboekt dan hij had gehoopt. “Voor zover ik weet is de crisis niet voorbij. Maar ik hoop dat het geweld afneemt.”

Clinton zei dat de drie voornaamste doelstellingen van het overleg gehaald zijn: de twee leiders hebben afgesproken hun problemen zonder geweld op te lossen, ze spreken weer met elkaar en ze zijn overeengekomen het vredesproces weer op te pakken.

De Amerikaanse president deed een klemmend beroep op Israeliërs en Palestijnen om het resultaat af te wachten van het vervolgoverleg. “Geef ons nog een paar dagen meer om te zien of dit werkt.” Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Warren Christopher, zei later dat hij verwacht dat het wel een kwestie van weken zal worden.

Clinton sprak de pers toe in het Witte Huis, terwijl de drie andere deelnemers aan de top schuin achter hem naast elkaar zaten: koning Hussein van Jordanië, Netanyahu en Arafat. Als enige voerde Clinton het woord. De andere drie deden er het zwijgen toe om, aldus Clinton, het vervolgoverleg niet onnodig te compliceren - al gaf Netanyahu later wel een persconferentie in een Washingtons hotel.

Bij hun afscheid schudden Arafat en Netanyahu elkaar voor het Witte Huis en voor het oog van de camera's langdurig de hand, waarna beide leiders de handdruk nog bekrachtigden door ook hun linkerhanden erop te leggen.

Pagina 4: Overleg over Hebron

Het vervolgoverleg, dat zondag begint in Erez, aan de 'grens' tussen de Gazastrook en Israel, zal gaan over de hergroepering van de Israelische troepen in Hebron en over manieren om uitbarstingen van geweld zoals zich die de afgelopen week voordeden, in de toekomst te voorkomen. De besprekingen zullen duren tot er overeenstemming wordt bereikt, aldus Netanyahu. In beginsel zullen beide leiders er zelf niet aan deelnemen, tenzij dat toch nodig blijkt om eruit te komen. “Dan schuiven wij samen aan en maken we het af.”

Arafat had in Washington al een toezegging van de Israelische premier willen hebben over de datum waarop de troepen in Hebron zich gedeeltelijk zullen terugtrekken, zoals eerder afgesproken tussen beide partijen. Voor Netanyahu is het van belang dat afspraken worden gemaakt die voorkomen dat Palestijnse agenten nog eens op Israelische soldaten zullen schieten. Aan het overleg zal ook de Amerikaanse bemiddelaar Dennis Ross deelnemen.

Nadat op de eerste dag van de Washingtonse top het ijs tussen Arafat en Netanyahu was gebroken, lukte het de deelnemers vervolgens niet op basis van de verbeterde relatie tussen de twee ook enige inhoudelijke vooruitgang te boeken. Arafat sprak na afloop niet met de pers, maar leden van de Palestijnse delegatie uitten hun frustratie dat ze nu met lege handen naar huis moesten terugkeren.

Netanyahu sprak voor de pers herhaaldelijk zijn dankbaarheid uit tegenover president Clinton. De internationale media kritiseerde hij fel, voor de volgens hem eenzijdige berichtgeving over de openstelling van een nieuwe toegang tot een toeristentunnel in Jeruzalem en de klakkeloze weergave van suggesties dat de tunnel islamitische heilige plaatsen in gevaar brengt.

Palestijnen hebben Netanyahu de afgelopen maanden verweten Arafat met minachting te bejegenen. Maar volgens Martin Indyk, de Amerikaanse ambassadeur in Israel die een groot deel van de besprekingen in Washington bijwoonde, heeft hij zijn houding op aandringen van Clinton en koning Hussein aangepast.

“Netanyahu maakt één groot leerproces door sinds zijn eerste dag als premier. Hij en zijn rechtse achterban hebben Arafat lang als terrorist en moordenaar beschouwd. Het is belangrijk dat ze nu drie uur lang over van alles hebben gesproken, ook over hun gezinnen, hun kinderen en hun toekomst”. De twee leiders zouden ook herinneringen hebben opgehaald uit de tijd, in 1970, dat Netanyahu in het leger zat en in Jordanië tegen Arafats eenheden vocht. Volgens Indyk zou ook Arafat ervan doordrongen zijn dat er op de top in Washington “iets bijzonders is gebeurd”.