Elfde Wetenschaps- week in het teken van Beweging; Niet alleen voor techneuten

'En toch beweegt zij zich'', zou de natuurkundige Galileo Galilei hebben gefluisterd toen hij zijn stelling dat de aarde rond de zon draait, had moeten hernemen. In de 16de eeuw gold de aarde als het middelpunt van het heelal en een ieder die waagde het tegendeel te beweren, werd bedreigd met hel en verdoemenis.

De elfde Nationale Wetenschap & Techniekweek die op zaterdag 5 oktober aanvangt, zou Galileo Galilei deugd hebben gedaan, want die staat in het teken van Beweging. Van macro-bewegingen in het heelal tot de kleinste beweging in het menselijk lichaam en alles daartussen in - en dat is veel.

“Ik heb geprobeerd het aantal evenementen te tellen,” zegt Styn Terlingen, mede-coördinator van de Wetenschapsweek. “Maar bij drieduizend stopte mijn calculator. Het thema Beweging inspireerde tweehonderd instellingen om mee te doen, tweeënhalfduizend wetenschappers zijn erbij betrokken en er is een slordige zes miljoen gulden mee gemoeid.” Doel van de Wetenschapsweek is om iedere Nederlander in de gelegenheid te stellen kennis te nemen van het werk van wetenschappers en technici - en om zelf actief mee te doen. Grote concerns als Akzo en Shell transformeren hun laboratoria tijdens de Open Chemiedag tot pretlab, waar kinderen experimenten kunnen uitvoeren. Aan universiteiten, Hoge Scholen en in musea worden non-stop lezingen, presentaties en experimenten gehouden, die alle in het teken van beweging staan.

Zo zijn er house parties met atomen, proeven met gelaatsexpressies, een quiz langs de electronische snelweg, scheepsbewegingssimulatoren met behulp van virtual reality en een vliegexperiment waarmee 100.000 gulden te winnen is. Mits men een rondje vliegt. Wie wat rustiger wil bewegen, kan op de Wetenschapsdag (6 oktober) deelnemen aan een van de veertien wandelingen die langs ons industrieel erfgoed voeren, of een van de 120 instellingen bezoeken, die dan hun deuren openen.

'De mensen kennen ons alleen van gas en elektra, maar we doen meer,” zegt Desirée van der Zander van ENW (Energie Noord West) Amsterdam. “We leveren zonne-energie, doen aan warmtekrachtkoppeling en in samenwerking met de politie regelt ENW Amsterdam de 350 verkeerslichten in de hoofdstad. De Wetenschapsdag is een goede gelegenheid om dat eens te laten zien.” Ook het Technisch Centrum van waaruit de distributie van gas en elektra aan 800.000 huishoudens wordt geregeld, is te bezichtigen. “Zo'n commandopost is niet alleen leuk voor techneuten,” zegt Cor Sikkes van het Centrum. “Ook leken zijn onder de indruk van de science-fiction sfeer. 'Net Star Trek', zeggen ze dan. Wanneer er vroeger een telefoontje binnenkwam dat ergens in Noord de vlam in een aardappelpan was geslagen of juist te laag brandde, dan sprong een gasman op de fiets en reed rondjes totdat hij ontdekte waar de storing zat. Nu beheert één man het hele net en drukt hier op een knopje zodat de zaak veilig is gesteld. Wat ons bedrijf met beweging te maken heeft? Dat ligt voor de hand: we transporteren en distribueren gas en elektra, zodat jij thuis licht en warmte hebt en kunt koken.”

De oude watertoren en het Bedrijfsmuseum met objecten op het gebied van gas en elektra vanaf 1885 zijn eveneens opengesteld. Wie wil, kan met oordoppen in een bezoek brengen aan de gasexpansieturbine. ENW Amstelveen organiseert weer een rondleiding door een 150.000 KV station. Deelname geschiedt op eigen risico. “Veel mensen worden niet warm of koud van zo'n centrale,” vertelt Anke Pauw. “Nou ja, als je 150.000 volt op je lichaam krijgt, word je natuurlijk even erg heet. Maar gezien de hoeveelheid aanmeldingen, blijkt dat niet alleen techneuten zo'n centrale spannend vinden. De meeste mensen hebben geen flauw idee waar het licht uit hun stopcontact vandaan komt en vinden het interessant om eens te zien hoe dat in zijn werk gaat.”

De wetenschapsweek wordt op 12 oktober besloten met Het Wetenschapsfestival en een spectaculair 'wetenschapscircus' met acrobraten, honden- en mensenrobotten en tal van natuurkundige experimenten, zoals het experiment met de Maagdenburger halve bollen. Eenmaal aan elkaar gebracht, zouden twee paarden er nog geen beweging in kunnen krijgen. Toepasselijk is er op deze dag tussen 15.00 en 17.00 uur een zonsverduistering, die vanuit de sterrenwachten waarneembaar is. Dan beweegt de aarde door de schaduw van de maan. Want ze beweegt, zoals Galileo Galilei drieënhalve eeuw geleden volgens de legende fluisterde.

Het programma van de Wetenschap- & Techniekweek is te verkrijgen bij de grotere boekhandel, VVV's en bibliotheken. Het programma van de Wetenschapsdag op 6 oktober is ook op te vragen via Internet: http://www.pwt.nl./swtw/

Het Wetenschapsfestival op 12 oktober is te vinden onder: http://www.pwt.nl/festival/html

Algemene Informatie: 030-2342099

Voor deelname aan de Wetenschapsdag dient men zich van te voren telefonisch te melden bij de betreffende instelling.

In het kader van de Wetenschapsweek '96 verscheen het boekje 'Bewegen is leven', van Ivan Wolffers, uitg. Contact, ƒ 10,-

Het Wetenschapsfestival en circus vindt tussen 10.00 en 16.30 plaats in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht. Toegang: ƒ 15.