Citroentje suiker en ouwe angst

Drinkend Nederland verbruikt jaarlijks 30 miljoen liter jenever. In het kielzog van de 'pure' drank komen de vruchtenjenevers. Anders dan vaak wordt gedacht zijn dit geen 'oude- damesdrankjes'. En wie vraagt er nog om angostura?

Bessenjenever is een mierzoete vrouwendrank die eigenlijk niets meer met jenever te maken heeft. Er zitten zwarte bessen in, neutrale alcohol en veel vruchtensuiker. Lida Weel van café-restaurant De Nadorst te Blokkker zegt: “Vooral op onze Westfriese Avonden wordt het door vrouwen veel gedronken. Als een man het komt bestellen, dan wordt hij toch raar aangekeken.” Volgens Frans Kraakman, slijter te Alkmaar, valt daar wel wat op af te dingen: “Mannen drinken het ook, maar dan stiekem. Net als advocaat, dat lepelen ze ook stilletjes leeg in de keuken.”

Marktleider in de bessenindustrie is Coebergh. Dat gaat zelfs zo ver dat 'coebergh' als soortnaam 'bessenjenever' aan het verdringen is. Veel mensen bestellen 'coebergh met ijs' in plaats van het klassieke 'bessen met ijs'. De firma speelt hier op in door 'Coebergh' heel groot voorop, en 'bessenjenever' heel klein achterop de fles te zetten.

Drinkers zullen het niet snel toegeven, maar velen van hen zijn ooit begonnen met 'bessen'. Onder tieners van een jaar of zestien is de drank mateloos populair. Geertrui Linders uit Amersfoort was een van hen: “Ik begon bessen te drinken toen ik als zestienjarige leidster werd van een groep geestelijk gehandicapte padvinders. Als we op kamp waren dronken we met de leiding vaak nog een glaasje na.” Volgens Linders is de drank populair onder jongeren omdat hij zo zoet is: “Het is gewoon limonade en, hoi hoi, er zit ook nog alcohol in.” Het juichen vergaat degenen wel die na acht glazen hun ongeschoolde maag moeten legen. Als studente stapte Linders over op bier omdat “op de vereniging vaak meer bier dan zuurstof in de lucht zat”.

Jongeren drinken bessenjenever gemixt, met sinaasappelsap of met 7-Up. Later stappen ze over op ijs. Om de jongeren tegemoet te komen heeft Coebergh in maart een blikje op de markt gebracht waarin de drank reeds is voorgemixt met sinaasappelsap. Dat sluit mooi aan bij de gemak-cultuur en de blikjes mogen overal verkocht worden, ook in supermarkten. Slijter Kraakman is fel tegen deze nieuwe rage: “In supermarkten wordt nauwelijks gecontroleerd hoe jong de kopers zijn. Bovendien is het direct consumeerbaar. Dat zet aan tot alcoholisme.”

Mixen, cocktais en tropische likeuren zijn in de mode bij jongeren. Bessen behoort eerder tot deze categorie dan tot de jenevers. Toch is bessen geen modedrank. Kraakman: “Bessenjenever zal nooit trendy worden. Het is tijdloos en fantasieloos. Dat is ook zijn grote kracht.”

Naast bessenjenever, waarvan jaarlijks zo'n drie miljoen liter wordt gedronken, zijn er ook nog minder bekende, soortgelijke vruchtenjenevers, zoals frambozen-, bramen- en pruimenjenever. Wezenlijk anders is citroenjenever. Dat lijkt nog wel enigszins op jenever, het is ongezoet en het alcoholpercentage is 35 procent. Citroenjenever is typisch iets voor oudere mensen, die het drinken met een schepje suiker: het 'citroentje suiker'. Met 300.000 liter per jaar valt het nog mee, maar het 'cj'tje' wordt steeds minder gedronken. Citroenjenever wordt vaak verward met citroenbrandewijn. Dat is echter veel zoeter en bevat minder alcohol. Citroenjenever is een typische thuisdrank. Niet vaak meer zal er iemand in een café een 'citroentjes suiker' bestellen.

En zelden zal iemand aan de bar nog om een 'ouwe angst' vragen. Dat is oude jenever met een paar druppels angostura, een sterke kruidenbitter afkomstig uit Trinidad. Voor de oorlog stond op iedere bar een heel regiment flesjes waarmee de klant zijn borrel meer pit kon geven. Variaties op de oude angst waren de jonge angst, de lichte- en de zware angst. Daarnaast was er ook rode en groene pommerans en longea vitea: levenselixer. Nu wordt Angostura nauwelijks nog verkocht. Koks willen het wel eens door het eten roeren en obers gebruiken het in cocktails. Misschien dat via die cocktails angostura weer helemaal terug zal komen. Dan wordt 'oude angst' de nieuwste trend.