Programma van Haags gezelschap telt acht premières; Djazzex danst uit protest tegen stoppen van subsidie

Als het aan staatssecretaris Nuis ligt krijgt het Haagse dansgezelschap Djazzex geen subsidie meer. Het weerwoord van Djazzex is deze week te zien op toneel: het nieuwe programma Masters Voices.

DEN HAAG, 2 OKT. Wat is jazzdans? Sinds de oprichting van Djazzex, nu veertien jaar geleden, is artistiek leider Glenn van der Hoff (42) de vraag tot vervelens toe gesteld. “Er bestaat geen eenduidig antwoord. Jazzdans is niet in een hokje te stoppen”, aldus Van der Hoff. Nu het gezelschap per 1 januari zijn subsidie dreigt te verliezen, ziet hij zich gedwongen in de verdediging te gaan.

Djazzex brengt zijn weerwoord op de planken. Met Masters Voices, een programma van acht nieuwe werken wil het Haagse gezelschap voorkomen dat de Tweede Kamer de beslissing van Staatssecretaris Nuis (Cultuur) om de subsidie aan Djazzex stop te zetten overneemt. Het gezelschap had het Rijk ruim een miljoen gulden gevraagd. Maar de Raad voor de Cultuur adviseerde negatief en Nuis volgde dat advies.

Alle hoop is nu gevestigd op de première, morgen, waarvoor een delegatie van de Tweede Kamer is uitgenodigd. “Vier jaar geleden lieten we blauwe ballonnen op in de Tweede Kamer, toen onze subsidie-aanvraag onvoldoende gehonoreerd werd. Maar het stadium van de ludieke acties zijn we voorbij. Ons programma moet voor zich spreken”, zegt Van der Hoff.

Belangrijkste kritiek van de Raad voor de Cultuur is, dat het jazzidioom in het werk van het gezelschap in de loop der jaren steeds minder herkenbaar is geworden. “Daarmee is het repertoire van Djazzex voor een groot deel inwisselbaar geworden met wat elders aan moderne dans gebracht wordt”, oordeelde de Raad.

“Djazzex is niet stil blijven staan”, meent Van der Hoff. “We hebben ons ontworsteld aan het beeld, dat er in Nederland van jazzdans bestaat. Voor snelle showballetten moet je niet bij ons zijn, maar bij Joop van den Ende. Wij experimenteren met improvisaties op muziek van componisten als Paul Bley, Arend Niks en Willem Breuker. Daarmee is ons werk misschien minder toegankelijk geworden. Maar vernieuwing is inherent aan jazz en aan jazzdans.”

Het nieuwe programma is niet bedoeld om de verwarring over wat jazzdans nu precies is, weg te nemen. Jazzdans is “per definitie verwarrend”. Van der Hoff: “Je kunt het omschrijven als een vrije, spontane manier van uiten op muziek. Jazz en jazzdans zijn ontstaan uit rebellie. Dat kenmerkt Djazzex.”

In Masters Voices geven acht choreografen hun visie op wat jazzdans is. “Met dit programma willen we de discussie daarover op gang brengen. We rekken de grenzen van jazzdans steeds verder op, het is een voortdurende zoektocht waar we nog lang niet mee klaar zijn.”

Voor het nieuwe programma verzocht Van der Hoff zes choreografen, onder wie Nils Christe, Ted Brandsen en Thom Stuart, een korte solo te maken voor een danser naar keuze. “Alle zes tonen in hun werk een fysieke en dynamische benadering van de dans, dat vond ik een voorwaarde. Een choreograaf, die vooral conceptueel werkt en de nadruk legt op de vorm past niet bij Djazzex. Bewegen op muziek, niet bewegen in de ruimte staat bij ons voorop.”

Patrick Delcroix, choreograaf en danser bij Het Nederlands Danstheater en Van der Hoff zelf maakten beiden een langer stuk. Het werk van Delcroix, die al eerder voor Djazzex choreografeerde, heet Sous le rytme, je.... Behalve muziek van Het Kronos Quartet en Motel Bokassa gebruikt hij ook muziek die door de dansers zelf wordt gemaakt op percussie-instrumenten.

Van Van der Hoff gaat True Virtue in première, op muziek van onder andere Arend Niks en het Up There Trio met Greetje Bijma. “True Virtue gaat over het onvermogen om naar je innerlijke stem te luisteren”, aldus Van der Hoff. De teksten die hij in het programmaboekje liet opnemen, over armoede, suggeren een sterke maatschappelijke bewogenheid. “Ik vind het belangrijk om in verbinding te staan met wat er in de wereld gebeurt. Een ballet alleen voor het mooi vind ik niet interessant.”

Tot de jaren zeventig, toen de eerste professionele jazzdans-gezelschappen werden opgericht, werd het genre nauwelijks serieus genomen. Het werd vooral gezien als een leuke vrije-tijdsbesteding voor huisvrouwen. “Tegenwoordig bestaat het grootste deel van onze bezoekers uit jongeren tussen de 18 en 35”, zegt Van der Hoff. “Jongeren hebben zich de jazz opnieuw toegeëigend. In acid-jazz worden licks van Miles Davis gesampled met een beat eronder. Op parties zie je de de jitterbug en de lindy-hop, traditionele jazzdans, weer terug. De mensen die die parties bezoeken zijn ons publiek. We voelen ons zeer verwant met de muziekcultuur van zwarte jongeren, met rap en hiphop.”

Voorbeelden voor wat Van der Hoff met Djazzex wil bereiken, bestaan er eigenlijk niet. “Met de Amerikaanse Alvin Ailey Dance Company wil ik ons gezelschap niet vergelijken. Dat profileert zich als een gezelschap dat zich allereerst inzet voor de emancipatie van de afro-amerikaanse cultuur, waarvan jazzdans een onderdeel is. In Europa gebeurt ook genoeg op het gebied van jazz en dans, de sfeer is opener. Er vinden veel meer kruisbestuivingen plaats, daarvan wil ik met mijn gezelschap profiteren.”

Solo's van Ted Brandsen, Jaqueline Knoops, Nils Christe, Randall Scott, Thom Stuart en Ben Bergmans; 'True Virtue' van Glenn van der Hoff en 'Sous le rythme, je...' van Patrick Delcroix. Lucent Danstheater, Den Haag, première 4 oktober.