Overleg met couscous en hazelnootcrème

WASHINGTON, 2 OKT. Aan een tafeltje in de presidentiële bibliotheek van het Witte Huis aten Benjamin Netanyahu en Yasser Arafat gistermiddag gebraden kip met couscous en gemengde groenten, terwijl ze spraken over de ernstige crisis in het vredesproces. Drie kwartier waren de twee mannen alleen, afgezien van de tolk en het portret van George Washington dat aan de schoorsteenmantel hing.

Tijdens het dessert van wortelentaart met hazelnootcrème en banaan met caramelsaus, voegden de respectievelijk Palestijnse en Israelische adviseurs Abu Mazen (Mahmoud Abbas), en Yitzhak Molho zich bij hen. Toen de twee leiders na drie uur uiteen gingen en elk hun auto opzochten, schudden ze elkaar ten afscheid de hand. Volgens Abu Mazen, Arafats tweede man, was de bijeenkomst “niet negatief” geweest.

Anders dan de vorige keren dat president Clinton op het Witte Huis de leiders van Israel en de Palestijnen bijeenbracht, ligt de uitkomst van de bijeenkomsten van vandaag en gisteren van te voren allerminst vast. Deze keer gaat het niet om de formele en plechtige bekrachtiging van eerder gesloten akkoorden. Na het bloedvergieten van de afgelopen week moet het vredesproces van een dreigende ondergang worden gered. De inzet van de top is om beide leiders weer voldoende vertrouwen in elkaar te geven en om nieuwe gewelddadigheden te voorkomen. Een agenda voor de in grote haast belegde topontmoeting was er echter nauwelijks.

De Amerikaanse regering heeft daarom haar best gedaan tenminste een atmosfeer te scheppen waarin de twee leiders op een persoonlijke en directe manier tot zaken kunnen komen. Vandaar de gemeenschappelijke maaltijd. Nadat de Jordaanse koning Hussein en gastheer Clinton hen aanvankelijk naar de lunchtafel hadden vergezeld, lieten ze Arafat en Netanyahu al snel alleen. “Als ze op eigen kracht vooruitgang kunnen boeken, is dat boven alles te verkiezen”, aldus Clintons woordvoerder Mike McCurry. “Als ze hulp nodig hebben zijn we beschikbaar”.

Arafat en Netanyahu kregen volgens Amerikaanse functionarissen pas op het Witte Huis te horen dat ze samen zouden lunchen. Het tête-à-tête was niet alleen een gelegenheid om zonder omwegen tot elkaar te kunnen komen, tegelijk was de hele opzet een Amerikaanse herinnering voor Netanyahu dat hij zaken moet doen met Arafat, hoe hij ook persoonlijk over hem mag denken.

De Amerikanen hebben steeds onderstreept dat hun rol bescheiden is, dat zij hoogstens de voorwaarden kunnen scheppen waaronder de partijen zelf onderhandelen. “Netanyahu en Arafat hebben de leiding op deze top”, aldus Nick Burns, de woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken. Maar met hulp van koning Hussein (en de koks van het Witte Huis) doen de Amerikanen hun uiterste best om het wantrouwen en de achterdocht tussen enigzins weg te nemen en het vredesproces onontkoombaar te maken.

De top begon ermee dat Clinton in de oval office apart van elkaar premier Netanyahu ontving en vervolgens de PLO-leider. McCurry karakteriseerde het eerste gespek als “een erg hartelijke conversatie, een ernstig gesprek, maar tussen vrienden”. Ook met Arafat, voor wie Clinton “veel respect” zou hebben, had hij goed gesproken.

Vervolgens voegden hun delegaties zich bij hen, onder wie vice-president Gore en minister van buitenlandse zaken Christopher, en koning Hussein. Clinton vatte de aparte gesprekken samen die hij kort daarvoor had gevoerd met Netanyahu en Arafat. Hij beschreef hun meningsverschillen en zette uiteen hoe ze wellicht kunnen worden overbrugd. Hussein deed, aldus nog steeds McCurry, een “erg emotioneel beroep op de partijen” om hun verplichtingen aan de vrede na te komen, om de woede en de frustratie van de afgelopen dagen achter zich te laten en om te streven naar een constructievere relatie. De koning, die zei zelf vijf keer per dag om vrede te bidden, noemde dat een bijna religieuze verplichting voor alle aanwezigen.

Daarna sprak Netanyahu, die zich nu eens richtte tot de hele groep, dan weer tot Arafat of koning Hussein in het bijzonder. Ook Arafat, die daarna aan de beurt kwam, sprak deels rechtstreeks tot Netanyahu, deels tot de anderen. Al die gesprekken waren volgens McCurry “ernstig, maar erg constructief en nuttig”. In de Roosevelt-kamer, een vergaderkamer die voor deze gelegenheid in gebruik was als een soort wachtkamer, hadden Netanyahu, Arafat en koning Hussein elkaar voorafgaand aan de algemene bijeenkomst in de oval office al begroet in een sfeer die volgens McCurry vriendschappelijk en ontspannen was, ondanks de bitterheid die de gebeurtenissen van de afgelopen week hebben veroorzaakt.

Voor president Clinton is de bijeenkomst een mooie gelegenheid om, vijf weken voor de presidentsverkiezingen, nog eens als internationaal staatsman alle televisiejournaals te domineren. De top mag ten koste gaan van de tijd die hij heeft voor de voorbereiding van het eerste televisiedebat met Dole, zondagavond, als hij de teloorgang van het vredesproces had genegeerd was hem dat in de campagne zeker betaald gezet.

Of de besprekingen enig resultaat zouden hebben, kon Clinton niet zeker weten. Maar hoe het ook afloopt, hij heeft in elk geval laten zien dat hij zich voor een oplossing heeft ingezet. Of de Amerikaanse kiezers, die over het algemeen geen grote belangstelling voor buitenlandse politiek aan de dag leggen, meer verlangen is de vraag.

Clintons rivaal Dole kon zijn ergernis gisteren nauwelijks verbergen. Ook al huldigt de Republikein doorgaans het standpunt dat iedereen in internationale crisissituaties achter de president moet gaan staan, deze keer kon hij het toch niet laten de president te verwijten dat hij de hele bijeenkomst slechts terwille van de Amerikaanse camera's georganiseerd heeft. En in de hoop de gunst van de joodse kiezers te winnen, bezwoor hij Clinton om Israel niet onder druk te zetten. Maar het klonk, ook gezien zijn grote achterstand in de peilingen, niet erg indrukwekkend.