Neeskens na 15 jaar terug bij Oranje

NOORDWIJK, 2 OKT. Wat hem bewogen heeft Johan Neeskens als assistent aan te trekken, wilde of kon bondscoach Guus Hiddink gisteravond niet helemaal duidelijk maken. Hiddink zocht een trainer die zijn sporen als international heeft verdiend en zijn ervaringen kan overbrengen op de huidige voetbalgeneratie. Tot veler verrassing koos hij voor de voormalige ster van Ajax en FC Barcelona, die na vijftien jaar zijn rentree maakt bij Oranje.

Als trainer heeft Neeskens (45) een bescheiden staat van dienst opgebouwd bij amateurclubs in Zwitserland (FC Baar, FC Zug) en recentelijk Duitsland (FC Singen '04). Afgelopen zondag nam hij afscheid van de spelers uit de hoogste Duitse amateurafdeling. “Er waren spelers die op mijn schouders kwamen uithuilen. Wanneer je dat als Nederlander bij een Duitse club weet te bereiken, heb je het nog niet zo slecht gedaan.”

Wie zich de gedreven voetballer Johan Neeskens herinnert, kan zich misschien wat beter voorstellen waarom Hiddink zich tot hem heeft gewend voor de opvolging van Rinus Israel. Als prediker van passie in het voetbal moet Hiddink altijd een grote bewondering hebben gehad voor Neeskens. Nog steeds bespeurt hij bij hem de overgave van vroeger. Johan II, zoals hij werd genoemd toen hij samen met Johan Cruijff speelde, beaamt dat hij als trainer wat heeft meegenomen van de voetballer Neeskens. “Het vuur van vroeger zit er nog steeds in, al heb ik gemerkt dat je als coach over meer eigenschappen moet beschikken. Je dient hard, collegiaal en menselijk te zijn.”

Als voetballer stond Neeskens bekend als een sloper op het middenveld. Wanneer het een keer niet liep hanteerde hij de kolenschop, zoals hij het zelf uitdrukte. Met zijn enorme longinhoud knapte hij veel vuil werk op voor zijn idool Cruijff. Neeskens debuteerde als vijftienjarige in het eerste van RCH, de club in Heemstede waar hij ook honkbalde. “Maar gelukkig heb ik voor het voetbal gekozen”, grinnikte hij gisteravond. In 1969 maakte hij de overstap naar Ajax, hij won met die club drie Europacups, almede de wereldbeker, en volgde Cruijff in 1974 naar Barcelona, dat werd getraind door nog een oude bekende, Rinus Michels.

Pagina 15: Mevrouw Neeskens: 'Ene Hiddink heeft voor je gebeld, Johan'

Johan Neeskens kon bikkelhard zijn voor zichzelf en anderen. Wat dat aangaat bestaan er veel anekdotes over de 49-voudige international. Zoals het verhaal over zijn 'vete' met de Peruaan Duarte, die hem op het wereldkampioenschap in Argentinië (1978) een dermate gevoelige elleboogstoot gaf tussen de ribben dat hij in de duels tegen Oostenrijk en West-Duitsland verstek moest laten gaan.

Vier jaar later nam Neeskens revanche. In de voorbereiding op het WK in Spanje speelde Peru tegen New York Cosmos, waar Neeskens toen voor uitkwam. Voor de wedstrijd informeerde Neeskens of de rechtsachter van dat elftal op het WK in Argentinië ook van de partij was geweest. Dat klopte. Toen Duarte met een trap tegen de knie Neeskens' ploeggenoot Romero hardhandig afstopte en vervolgens ook nog een kaakslag uitdeelde, werd de geboren Heemstedenaar furieus. Voluit sprintend rende hij van de andere zijde van het veld naar het opstootje.

“Ik vloog dwars door de kluwen van spelers”, zegt hij in het boek Nederlands elftal 1905-1989. “In volle sprint kom ik met gestrekt been op die rechtback af, met de noppen vooruit en ik verkoop hem een karatetrap. Zijn been lag helemaal open, ik voelde me op slag voldaan. Hier heb ik nooit spijt van gehad. We werden allebei van het veld gestuurd. Ik liep op eigen kracht naar de kleedkamer, hij werd op een brancard weggedragen en miste door mij de eerste wedstrijd op het WK in Spanje.”

Legendarisch is ook de anekdote die Bobby Haarms nog steeds zo graag over Neeskens vertelt. De assistent-trainer van Ajax: “We moesten voor de Europa Cup naar Bayern München om een 4-0 voorsprong te verdedigen. In het weekeinde voor de return kreeg Neeskens een schop tegen zijn knie en dokter Rolink drukte Stefan Kovacs en mij op het hart: 'Die speelt niet hoor, ook niet met een pilletje'. In een rolstoel en af en toe steunend op krukken, ging Neeskens echter wel mee in het vliegtuig naar München. Eenmaal in het hotel werd er bij mij op de deur geklopt. Neeskens. 'Bob, we gaan trainen'. Ik dacht: die is gek. Op het veld zijn we apart gaan lopen in een stil hoekje, waar hij stierf van de pijn. Hij kon nauwelijks strompelen. Na een half uur beet hij op zijn tanden en liep even, zo goed als dat kon, in een dribbelpasje langs Rolink met de opmerking: 'Dok, ik kan spelen.' Dat zou nog gebeuren ook.”

In zijn Amerikaanse voetbalperiode maakte Neeskens ook de keerzijde van de roem mee. Trainer Hennes Weisweiler, die bij Barcelona tevergeefs opbokste tegen de faam van Cruijff en Michels, had het niet zo op de fanatieke Neeskens begrepen en liet hem in New York vaak alleen trainen op een door gesloten hekken bijna onbereikbaar veld. In de Amerikaanse metropool ontstonden ook de roddels over sex, drugs en alcohol, die hem bijna kapot maakten. Na vier loodzware jaren kwam hij tot rust in Zwitserland, tot hij werd overgehaald om in 1985 bij FC Groningen te komen voetballen.

“De ambities bij die club waren toen voor mij niet hoog genoeg gesteld, na vier maanden besloten we in goed overleg uit elkaar te gaan.” Achtervolgd door de bijtende kritieken ontvluchtte Neeskens, wegens een gebroken neus al snel omgedoopt tot 'Neuskens', Nederland, waar hij toen het liefst nooit meer terugkeerde. “Alleen om mijn familie te bezoeken.” In Kansas zou hij nog twee jaar in de zaal voetballen. Tot hij wederom onderdak vond in Zwitserland.

Enkele weken geleden besloot hij zich na 22 jaar weer in Nederland te vestigen. “Ene Hiddink heeft gebeld, zei mijn vrouw. Het klonk als muziek in mijn oren. Ik kon me er iets bij voorstellen, maar niet dit. In je leven krijg je maar enkele keren een kans zoals deze. Ik zal mijn uiterste best doen om Oranje te helpen zich te kwalificeren voor het WK. Wat dit team op het EK heeft laten zien, vond ik nog niet zo slecht. Met een beetje geluk tegen Frankrijk was het Nederlands elftal ook in Engeland in de finale gekomen.”

Neeskens speelde op zestienjarige leeftijd bij RCH nog samen met Arie van Eijden, die toen net was vertrokken bij Ajax. De manager commerciële zaken van de KNVB ontkent dat het zijn idee is geweest Neeskens te strikken. “Ik heb alleen het contact gelegd.” Neeskens, die beschikt over een Zwitsers trainersdiploma en voor twee jaar bij de KNVB heeft getekend, zal in Zeist de cursus coach betaald voetbal volgen. Hij gaat verder werkzaamheden verrichten voor het Jeugdplan Nederland en clinics verzorgen voor sponsor Nike.