Jeltsin neemt initiatief tot top over Afghanistan

MOSKOU, 2 OKT. De Russische president Boris Jeltsin heeft het initiatief genomen tot een topconferentie van leiders van de voormalige Sovjet-republieken over de situatie in Afghanistan. Zijn veiligheidsadviseur Aleksandr Lebed bepleit “materiële en financiële steun” aan een ieder die de opmars van de islamitische rebellen aldaar tot staan wil brengen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken sluit dit laatste echter uit.

De uitlatingen van Jeltsin en Lebed zijn de eerste tekenen dat Rusland zich actiever wil bemoeien met het conflict in wat zij nog altijd als haar 'achtertuin' beschouwt. Het voortdurende geweld in Afghanistan is een gevoelig onderwerp in Moskou sinds de Sovjet-Unie er tussen 1979 en 1989 tevergeefs heeft geprobeerd haar wil op te leggen. De president die er destijds door Moskou werd geïnstalleerd, Najibullah, is vorige week opgehangen nadat de Talibaan, de militie van fundamentalistisch -islamitische strijders, de hoofdstad Kaboel veroverden. De opmars van de Talibaan, die nu meer dan tweederde van het Afghaanse grondgebied in handen hebben, baart Moskou grote zorgen.

Jeltsin heeft premier Tsjernomyrdin opdracht gegeven leiders van zogeheten GOS-landen bijeen te roepen voor overleg, zo maakte het Kremlin gisteren bekend. Het GOS is het samenwerkingsverband van twaalf voormalige Sovjet-republieken. Het persbureau Interfax meldde vanochtend dat de bijeenkomst “binnen enkele dagen” zal plaats vinden. Onder andere uitgenodigd zouden worden de presidenten van Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië en Tadzjikistan.

In Tadzjikistan, dat grenst aan Afghanistan, helpen Russische troepen al sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie met de grensbewaking. De door Moskou gesteunde regering voert met behulp van 25.000 Russische 'grenswachten' een burgeroorlog tegen islamitische rebellen, die hun bases hebben in Afghanistan.

De gebeurtenissen in Afghanistan “kunnen zeer ernstige gevolgen hebben voor de veiligheid van Rusland”, zei veiligheidsadviseur Lebed gisteren. “Als de Talibaan met Pakistaanse steun de grenzen van Oezbekistan en Tadzjikistan bereiken, waar zij gebieden claimt, inclusief (de stad) Boechara, en Russische grenstroepen aan de kant schuift, dan ligt de weg over de vlakten naar het noorden open.”

Rusland is van oudsher beducht voor een opmars van islamieten vanuit het zuiden. Het 'Tataarse juk' uit de dertiende eeuw, toen steppenruiters uit Mongolië grote delen van Europees Rusland veroverden, staat gegrift in het nationaal bewustzijn. Lebed pleitte voor “de noodzakelijke materiële en financiële steun” aan die krachten in Afghanistan die zich verzetten tegen de opmars van de Talibaan. De veiligheidheidsadviseur noemde met name de verdreven premier Hekmatyar en de Oezbeekse generaal Abdul Rasheed Dostam, die zich in het noorden van Afghanistan heeft verschanst. Lebed is een veteraan van de oorlog in Afghanistan en kent verscheidene van de elkaar nu bestrijdende leiders persoonlijk.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt echter tegen dat Moskou zich actief zal mengen in het conflict. “Wij denken dat het aan de Afghanen zelf is om hun probelemen op te lossen en wij roepen anderen op eenzelfde standpunt in te nemen”, zei een woordvoerder gisteren.

Tot zover onze correspondent. De Talibaan lijken tot dusver een directe militaire confrontatie met de Jumbish-i-Milli factie van generaal Dostam uit de weg te gaan. Zwaarbewapende militairen van Dostam hebben stellingen betrokken bij de strategisch belangrijke Salang-tunnel. Na hun verovering van Kabul, afgelopen vrijdag, zijn de Talibaan-strijders tot die plek in het noorden van Afghanistan doorgestoten. De speciale afgevaardigde van de Verenigde Naties in Afghanistan, Norbert Holl, is thans bezig te bemiddelen tussen de Talibaan en generaal Dostam. Volgens onbevestigde berichten is Dostam bereid een onderhandelingsdelegatie naar Kabul te sturen.

Een commandant van het leger van Dostam zei tegen journalisten dat “wij niet willen vechten”, maar dat er niet aan hoeft te worden getwijfeld dat “we ons territorium zullen verededigen”. (AFP, Reuter)