Gelijkschakeling op de vrije markt

Wie nog maar een paar jaar geleden iedere week vlug wilde weten wat er in het buitenland gebeurde en tevreden was met leesbare samenvattingen kocht Time of Newsweek, en als hij een conservatieve fijnproever was US News and World Report erbij. Aan het omslag kon je zien, welk onderwerp er die week werd uitgebeend en in het bijbehorende verhaal las je hoe er in de hoofdstad van de wereldmacht over werd gedacht.

Onlangs is iemand aan het tellen gegaan. Tot eind september werden door Time en Newsweek respectievelijk nog maar vijf en vier buitenlandse onderwerpen van dusdanig belang gevonden dat ze op het omslag terecht kwamen. De rest was binnenland, cultuur of techniek. Toen het omslag van een der weekbladen aan de moord op Rabin werd gewijd, zakte de losse verkoop 20 procent van het gemiddelde. Conclusie, het Amerikaanse weekbladen lezende publiek wendt zich van de wereld af.

Als dat zo is, volgen de politici die door het publiek moeten worden gekozen. Het is weer een aanwijzing dat de Verenigde Staten geen diepe behoefte meer hebben, zich als wereldmacht te gedragen. Als het van tijd tot tijd toch gebeurt, zoals in de Golf, Bosnië of het Midden-Oosten komt het doordat er voor Washington geen andere keus is. De Verenigde Staten isoleren zich niet, maar evenmin worden ze door internationalisme bezield. Op lange termijn geeft de grote, zich serieus achtende pers aan, waar het zwaartepunt van de politiek zich bevindt: zo dicht mogelijk bij huis.

Ongeveer dezelfde beweging heeft de grote Britse pers gemaakt; een jaar of dertig geleden begonnen en nu geconcentreerd op alles wat reilt en zeilt binnen het Verenigd Koninkrijk. The Times, eens de bron van alle wetenschap over wat de internationale wereld van de politiek, kunst en cultuur bewoog, is geen schaduw meer van wat hij destijds was. The Guardian doet nog een beetje zijn best, op die van vroeger te lijken. The Independent, opgericht als het serieuze alternatief toen deze ontwikkeling begon, maakt nu reclame met twintig pagina's sport op maandag. Alleen The Economist en de BBC World Service handhaven de grote traditie. Voor de rest is de kwantitatief gestaag groeiende stapel papier, afgezien van het binnenlands en economisch nieuws, hoofdzakelijk, ik schat 90 procent, bedrukt met flauwekul. The Sunday Times, zich noemend “Britain's biggest-selling quality newspaper” heeft een uitvoerige horoscoop. Een zeker teken. De reikwijdte van de Britse buitenlandse politiek is evenmin wat ze geweest is.

Is dat ernstig? Zoals eb en vloed ernstig zijn. Het gebeurt. Nieuws in de krant, of in 'de media' in het algemeen is waar op de vrije markt. Die is het willigst voor wat dichtbij huis gebeurt, het direct belang of de onmiddellijke nieuwsgierigheid van het publiek raakt en het gemakkelijkst te begrijpen is. Misschien hebben de meeste mensen altijd al een voorkeur voor dit soort nieuws gehad.

Het verschil met vroeger is, dat het nu beter dan ooit kan worden geëxploiteerd. En degene die dit het best heeft begrepen is Rupert Murdoch. Hij heeft duizenden journalisten in dienst die van zijn Londense Times, zijn Sunday Times, Sun, News of the World en New York Post de kranten hebben gemaakt die het nu zijn: provinciale bladen met zoveel mogelijke kabaal, en liefst een horoscoop toe. De wereld mag dan steeds kleiner zijn geworden, met economische globalisering, satellietverbindingen, Internet enz., maar daarmee is de 'verwereldsing', niet toegenomen.

Het publiek is niet kosmopolitischer maar provincialer geworden, gretiger consument van nieuws over de buren, achterklap en bevestiging van eigen gelijk. Dat laatste is het rudiment van de oude wereldpolitiek, maar binnen de nieuwe provincie - 'dorp wereld' - niet minder politiek, en dan weer in zijn primitiefste vorm: bij voorkeur een politiek van man tegen man. Zo veranderen de kranten van Murdoch een voetbalwedstrijd tussen Engeland en Duitsland in tweemaal drie kwartier herhaling van de Tweede Wereldoorlog, kweken ze tussen de regels door bij iedere gelegenheid de afkeer van 'Europa' aan en haat de New York Post de Democraten nog meer dan in de tijd vóór Murdoch het geval was. In laatste aanleg is de nieuwe krant van de provincie een wapen van ouderwetse politiek.

Een poosje geleden heeft Murdoch Newscorporation Ltd. het plan ontwikkeld om via de kabel een wereldomspannende nieuwsvoorziening van 24 uur per etmaal te beginnen. Op 7 oktober zal het zo ver zijn. Daarmee is Murdoch de concurrent geworden van CNN, de wereldzender van Ted Turner. Door aanspraak te maken op de faciliteiten van Time Warner (het bedrijf dat in een proces van samengaan met CNN is gewikkeld) zijn beide nieuwsmagnaten met elkaar in conflict geraakt. Murdoch vindt CNN te liberal - wat iets anders is dan liberaal; te links komt er dichterbij. Wat er links aan CNN is, valt voor een Nederlandse kijker misschien moeilijk te bepalen, maar dit is Murdoch's perceptie. Volgens Reuter heeft Turner zijn tegenstander inmiddels met Adolf Hitler vergeleken: “Praten met Murdoch is alsof je met wijlen de Führer wordt geconfronteerd.” (Talking to Murdoch is like confronting the late Führer). Het loopt dus hoog op.

Afgezien van de krasse vergelijking is er iets voor het standpunt van Turner te zeggen. Ondanks alle nadruk op verkoopbaarheid - waarvan men op zichzelf het zijne kan denken - gebruikt Murdoch zijn media als politieke wapens, middelen tot gelijkschakeling volgens zijn particuliere denkbeelden. En 'liberal' of niet, maar dat kan van CNN niet worden gezegd. Turner bedrijft een nieuwsvoorziening die nog een beetje ouderwets is; Murdoch drijft een multinationale nieuwshandel met achter het kabaal van de dag zijn persoonlijke niet aflatende politiek reactionaire boodschap.