'Doel is voorkomen verharding'; Advocaat over 'Anders scheiden'

ROTTERDAM, 2 OKT. Verstandige mensen maken van een echtscheiding geen oorlog, maar treffen in goede harmonie een regeling voor henzelf en eventuele kinderen. Dat is de boodschap van het rapport 'Anders scheiden', vandaag aangeboden aan staatssecretaris Schmitz (Justitie). De voorstellen in het rapport zijn erop gericht de harmonieuze echtscheiding te bevorderen.

Eén van de middelen daartoe is volgens het rapport bemiddeling tussen scheidende partners, zoals die nu al op beperkte schaal voorkomt. Met bemiddeling, uitgevoerd door één advocaat, wordt getracht te vermijden dat het echtelijk conflict zich door de scheiding verder verhardt. Het doel is niet verzoening, maar goede afspraken voor na de scheiding, die worden vastgelegd in een scheidingsconvenant.

Een vernieuwing die het rapport bepleit, is dat de handtekening van de bemiddelende advocaat voldoende is om de scheiding-per-convenant wettelijk te bezegelen. In tegenstelling tot nu komt de rechter er dan niet meer aan te pas. Ook zou behalve een advocaat een notaris de bemiddeling moeten kunnen uitvoeren. Overigens moeten volgens het rapport naast deze nieuwe mogelijkheid de bestaande procedures in stand blijven. Advocaat-scheidingsbemiddelaar J. van Oldenborgh, tevens raadsheer-plaatsvervanger bij het Haagse Hof is een van de opstellers van 'Anders scheiden'.

Volgens het rapport wordt behalve de advocaat ook een notaris bevoegd scheidingen te bezegelen. Moet een notaris daarvoor meer kunnen dan nu?

“Dat denk ik wel. Notarissen weten bijvoorbeeld weinig van alimentatie, gezagskwesties. Wij stellen in ons rapport dat de opleidingseisen voor beide groepen dezelfde zouden moeten zijn.”

In het bestaande systeem spreekt een door de staat betaalde rechter de scheiding uit en niet een advocaat of notaris, die daar financieel belang bij heeft. Biedt dat niet meer garantie voor een 'goede' echtscheiding dan een buitengerechtelijke procedure?

“Onder advocaten bevinden zich meer schooiers, dat is waar. Het zal ook weleens een keertje misgaan. Maar die kans is niet groot. En waterdichte garanties heb je ook niet als je naar de dokter gaat.”

Stel dat een notaris of advocaat het niet zo nauw neemt met de regels waaraan een scheidingsconvenant moet voldoen, en bijvoorbeeld de belangen van één van de partijen niet goed behartigt. Wat dan?

“Dan denk ik dat hij tuchtrechtelijk in de problemen komt. Door zijn handtekening te zetten stelt hij dat er een convenant tot stand is gekomen dat aan de eisen voldoet. Klopt dat niet, dan maakt hij een beroepsfout.”

In het verleden was dit risico een argument van de emancipatiebeweging om tegen buitengerechtelijke scheiding te zijn. Biedt uw voorstel zwakke partijen wel voldoende bescherming?

“Ik vind niet dat je iemand die bij zijn volle verstand is in bescherming hoeft te nemen. Iemand mag van mij afstand doen van al haar rechten als ze weet wat ze doet. Je moet niet denken dat een vrouw in het huidige systeem door de rechter beter beschermd wordt. Het komt voor dat slechts één van de partijen een advocaat heeft en dat die rechtstreeks met de andere partij een regeling treft. Vervolgens wordt bij verstek de echtscheiding uitgesproken, zonder dat de rechter nog naar de regeling kijkt. De risico's van nieuwe systeem zijn niet groter dan die van het bestaande systeem.”

Kan een door advocaat of notaris beklonken 'slechte scheiding' later weer ontbonden worden?

“Ja, maar dat kan nu ook al. Als blijkt dat een van de partijen niet heeft begrepen wat er gebeurde kan het convenant later nietig worden verklaard. Zo'n zaak heb ik weleens gehad voor het hof in Den Haag. Een vrouw had door haar man een convenant onder de neus geduwd gekregen, en ondertekend, waarmee ze afstand deed van de helft van het gezamenlijke vermogen. Dat bleken achteraf miljoenen te zijn.”

De commissie wil dat rechters de mogelijkheid krijgen ouders bij ruzie over de kinderen verplicht door te verwijzen naar een 'omgangsbemiddelaar'. Dat is een nieuw beroep. Wie moet dat uitoefenen?

“Ik denk dat je dan meer moet denken aan psychologen en maatschappelijk werkers dan aan advocaten. Wat wij naast omgangsbemiddeling ook beslist willen is omgangsbegeleiding: Het coachen van het contact met de kinderen bij een scheiding. Er zouden 'omgangshuizen' moeten komen: een plek waar het kind om twee uur naar toe wordt gebracht door de moeder, waarna de vader om kwart over twee komt om met het kind te spelen. De vrouw weet dat het veilig is, want het mag alleen daar. Daar is op dit moment ontzettend veel behoefte aan.”

Andere landen hebben vaak een verplichte 'afkoelingsperiode' voorafgaand aan echtscheiding. In Nederland is dat niet het geval. Heeft de commissie overwogen die in te voeren?

“Nee. Niemand heeft er behoefte aan. Het werkt niet. Je stelt de juridische vormgeving van een bestaande situatie uit. Geen man die zich er door zo'n afkoelingsperiode van laat weerhouden naar zijn vriendin te gaan als hij dat wil. In Nederland bestaat veel meer de neiging de procedure te bekorten.”

Scheidingsbemiddeling kan een scheiding verlengen, bijvoorbeeld als mensen halverwege besluiten een poging tot verzoening te doen, die dan na enige gesprekken bij een relatietherapeut mislukt. Is dat een nadeel?

“Nee, want er wordt elke keer wel grondig gepraat over de problemen en dat helpt bij het verwerkingsproces. Meestal levert bemiddeling juist tijdwinst op.”