Alleen de beroemdste Nazi's aan de schandpaal

De Neurenberg verhoren, Ned.2, 22.30-23.15u.

Deze maand is het 50 jaar geleden dat het Geallieerde tribunaal in Neurenberg, het decor van Leni Riefenstahls Nazi-film Triumph des Willens, uitspraken deed in het eerste proces tegen kopstukken uit het Derde Rijk. Twaalf van de 22 voornaamste verdachten, waaronder Luftwaffe-chef Hermann Göring, minister van buitenlandse zaken Joachim von Ribbentrop, minister van de oostelijke bezette gebieden Alfred Rosenberg en partij-bons Martin Bormann, kregen de doodstraf. De laatste in absentia. Drie mindere Nazi-goden kregen vrijspraak en de overblijvende zeven gingen voor lange tijd achter de tralies.

De degelijke documentaire De Neurenberg verhoren over deze rechtszaken maakt gebruik van een beproefd concept: historische zwart-wit beelden met erachter een solide commentaarstem, regelmatig onderbroken door kanttekeningen van bejaarde mannen in rustieke interieurs. De journaalfragmenten van een in de beklaagdenbank weggedoken Hess, de bezonnebrilde Albert Speer en de 'Nein', 'Jawohl' en 'Ungültig' verklarende andere verdachten zijn wel bekend, maar de geïnterviewde, toenmalige advocaten en aanklagers zijn dat niet.

Er zitten fraaie passages tussen de vraaggesprekken. Zo haalt een Duitse verdediger met slecht verholen groot ontzag zijn eerste ontmoeting met Göring aan: “Ik sprak hem aan met: guten Tag Herr Reichsmarschall. Hij was daar erg mee ingenomen.” En een Amerikaanse functionaris merkt nog eens verbolgen op dat, terwijl de processen zich van detail naar detail voortsleepten, er honderden voormalige Duitse spionnen zonder scrupules voor de Westerse landen konden gaan werken.

Hoewel blijvend leuk voor de geïnteresseerden, vertelt de documentaire alleen wat iedereen eigenlijk al wist. De grootste slechteriken die jarenlang de mondiale krantenkoppen hadden beheerst, moesten vooral uit PR-overwegingen publiekelijk aan de schandpaal. Dit terwijl het overgrote deel van het Nazi-apparaat gewoon doorging met waar het in de eerste helft van de jaren veertig mee bezig was geweest. Ook was het bekend dat de chef van de Duitse legerinlichtingendienst aan het Oostfront, Reinhard Gehlen zijn functie behield in dienst van de Amerikanen en later voor West-Duitsland. En ook het voorbeeld van de Duitse raket-ontwerpers, met als belangrijkste Wernher von Braun, die naar Amerikaanse onderzoekcentra werden doorgesluisd komt alles behalve uit de lucht vallen.

Dat de voormalige Nazi's per definitie communistenvreters zijn, maakt ze uitermate geschikt voor de strijd tegen de nieuwe vijand, de Sovjet-Unie. Het uitblijven van duizenden veroordelingen laat de Verenigde Staten en de Westeuropese landen dan inmiddels net zo koud als de Oorlog die uitbreekt. Zoals een van de geïnterviewden zegt: “De wereld van 1948 was een volkomen andere, dan die van 1945.”