'Israel moet akkoord naleven'; EU geeft Arafat steuntje in de rug

LUXEMBURG, 1 OKT. De Europese Unie heeft de Palestijnse leider Yasser Arafat gisteren een steun in de rug gegeven, vlak voor diens topontmoeting met de Israelische premier Benjamin Netanyahu, vandaag en morgen in Washington over de crisis in het vredesproces.

Op weg naar de VS werd de Palestijnse leider in Luxemburg ontvangen door de trojka van de Unie: de huidige, de vorige en de komende EU-voorzitter. De Europese Unie gaf duidelijk te verstaan dat Israel zich moet houden aan het autonomie-akkoord van Oslo.

“We zoeken sterke signalen van de Israelische regering dat ze het akkoord is toegewijd en dat ze bereid is het toe te passen”, aldus de Ierse minister van Buitenlandse Zaken, Dick Spring, die de bijeenkomst voorzat.

Met een aanvankelijk ongekende eensgezindheid in haar buitenlands beleid, liet de Europese Unie zien dat ze een rol wil spelen in het vredesproces in het Midden-Oosten. Waren de lidstaten vorige maand nog verdeeld over een reactie op de Amerikaanse raketaanvallen op Irak, nu leken ze unaniem in hun waarschuwing aan Israel.

Terwijl de Europese Unie enerzijds onderstreept dat de Verenigde Staten niet voor de voeten moeten worden gelopen, neemt ze anderzijds een duidelijk hardere houding in tegenover Israel dan de Amerikanen.

Volgens staatssecretaris Patijn, die namens Nederland bij het overleg met Arafat aanwezig was, bleek dat de EU en de Palestijnse leider op dezelfde lijn zitten. “De Israelische regering moet duidelijk maken dat ze gecommitteerd is aan het vredesproces dat in Oslo is ingezet. Dat is belangrijk om het vertrouwen te herstellen tussen de beide partijen.”

Vandaag bespreken de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU een ontwerpverklaring over het Midden-Oosten, waarin een duidelijke boodschap zit voor Israel. Uit het politiek vooroverleg bleek vanochtend echter dat Duitsland problemen heeft met de krachtige taal van de tekst: die zou averechts kunnen werken.

Zo wordt gesteld dat het vredesproces zeer zou zijn gebaat bij het sluiten van de toeristische tunnel in Oost-Jeruzalem die vorige week zorgde voor ernstig Palestijns-Israelisch geweld. Ook wordt Israel opgeroepen om geen actie te ondernemen die wantrouwen kan wekken en om de economische druk op de Palestijnen te verlichten. Diplomaten noemden het ontwerp één van de duidelijkste EU-uitspraken van de laatste tijd.

De lidstaten van de Europese Unie verbergen niet hun ergernis dat ze niet zijn uitgenodigd in Washington, terwijl ze wel zo'n driekwart van de financiële steun aan de Palestijnse gebieden leveren. “Ik geloof dat de discussie in Washington completer was geweest met de Europese Unie erbij aanwezig”, verklaarde Spring. “Maar het belangrijkste is dat er resultaten worden geboekt. Dat het vredesproces weer op gang komt. De EU zal daarbij de rol spelen die nodig is.”

Vooral Frankrijk, dat zich aanbiedt als tegenwicht voor de VS in het Midden-Oosten, betreurt dat het niet in Washington is uitgenodigd. De Franse president Chirac had gisteravond zijn minister van Europese Zaken, Michel Barnier, naar Luxemburg gestuurd om Arafat de boodschap over te brengen dat hij altijd welkom is in Parijs.

Pagina 5: Uitgebreide dank Arafat voor EU

De Palestijnse leider werd daarmee indirect uitgenodigd voor een bezoek op zijn terugweg uit de VS.

Arafat van zijn kant bedankte de EU uitgebreid voor de “warme bijeenkomst” en het “constructieve gesprek”. De PLO-leider, die aanvankelijk aarzelend stond tegenover de door de Amerikanen georganiseerde top, verklaarde gisteren dat hij geen voorwaarden stelde “want vrede is een kostbaar doel”. Hij zei te hopen dat de bijeenkomst zou leiden tot het sluiten van de omstreden tunnel, tot terugtrekking van Israelische troepen uit Hebron en tot het herstel van vertrouwen aan beide zijden. Arafat toonde de pers na afloop van de ontmoeting met de EU-trojka een grote patroonhuls. “Kijk. Dit werd in de Israelische helikopters gebruikt tegen onze burgers.”

De eensgezinde Europese inzet voor het vredesproces in het Midden-Oosten komt op een moment dat het met de economische en politieke samenwerking met de Arabische landen niet echt wil vlotten. Zo worden vandaag op de bijeenkomst van de EU-ministers van buitenlandse zaken associatieverdragen besproken met Jordanië en Egypte, waarover de laatste tijd geen akkoord kon worden bereikt. Problemen veroorzaken met name de bepalingen over grotere toegang van landbouwprodukten op de Europese markt, verbetering van de positie van Jordaanse en Egyptische werknemers in de EU en over een wederzijdse verplichting tot het terugnemen van onderdanen.