Republikeinen VS stellen hun revolutie even uit

WASHINGTON, 3O SEPT. Het vuur van de Republikeinse Revolutie in het Amerikaanse Congres flakkert nog als een waakvlammetje. Gedoofd is het niet, de verkiezingen van 5 november kunnen het weer doen oplaaien. Maar de stoottroepen van Newt Gingrich, die hadden beloofd met hun radicale Contract met Amerika de hele politiek op zijn kop te zetten, hebben de afgelopen maanden noodgedwongen de taal van samenwerking en compromis geleerd, van water in de wijn en pragmatisme.

Zonder bittere verwijten, strijdlustige persconferenties of dreigementen om desnoods het overheidsapparaat stil te leggen, bereikten de Republikeinse leiders zaterdag overeenstemming met het Witte Huis over de begroting van 1997. Het Huis van Afgevaardigden ging onmiddellijk akkoord, ook met de talrijke concessies aan president Clinton. De Senaat zal naar verwachting vandaag volgen. Een herhaling van vorig jaar, toen de strijd over de begroting van 1996 tot twee keer toe uitmondde in sluiting van het overheidsapparaat, wilden de Republikeinen dit jaar koste wat kost voorkomen.

Opiniepeilingen gaven aan dat het Amerikaanse publiek hen verantwoordelijk stelde voor die impasse. En president Clinton en de Democraten slaagden erin de Republikeinse plannen af te schilderen als extremistisch. Nu de verkiezingen voor de deur staan - niet alleen voor het presidentschap, maar ook voor alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden en 34 zetels in de Senaat - doen de Republikeinen hun best om zich van hun gematigde kant te laten zien. Liever dan het ene na het andere onversneden Republikeinse wetsvoorstel te zien sneuvelen onder het veto van de president, wilden ze resultaten boeken - en dat vereist nu eenmaal een inschikkelijke opstelling. De revolutie moest maar even even wachten.

En zo is het 104-de Congres, waarin voor het eerst in veertig jaar de Republikeinen het voor het zeggen hadden in beide huizen, op de valreep akkoord gegaan met allerlei Democratische voorstellen - zoals verhoging van het minimumloon, extra geld voor onderwijs en volkshuisvesting en een garantie voor vrouwen dat ze na een bevalling ten minste 48 uur in het ziekenhuis mogen blijven.

Maar daarmee is niet gezegd dat van de uitgangspunten waarmee de Republikeinen in januari 1995 blakend van zelfvertrouwen aantraden, niets terecht is gekomen. Een groot deel van de beloften uit hun politieke programma, dat Gingrich het Contract met Amerika doopte, zijn ze nagekomen. En het politieke debat hebben ze zozeer bepaald dat zelfs de Democratische president een aantal van hun voornaamste beginselen heeft overgenomen. Een sluitende begroting in zeven jaar? Een afslanking van de overheid? Overdracht van macht en geld aan de deelstaten? Een strenge hervorming van de bijstand? Bill Clinton is ermee aan de haal gegaan en maakt er nu goede sier mee. Maar zonder de Republikeinse verkiezingsoverwinning in 1994 was het nooit zover gekomen.

Naast de drastische hervorming van de bijstand zijn de meest ingrijpende beleidswijzingen die onder dit Congres zijn doorgevoerd: afbouw van landbouwsubsidies, toelating van meer concurrentie op de telecommunicatiemarkt en uitbreiding van het veto-recht van de president. Ook zijn er strengere regels voor de omgang van Congresleden met lobbyisten aangenomen.

Van een aantal luid verkondigde Republikeinse voornemens is echter niets terecht gekomen. Er is geen amendement bij de grondwet gekomen dat een begrotingstekort verbiedt, net zo min als een amendement tegen het ontheiligen van de vlag. De financiering van verkiezingscampagnes is niet op de helling gezet, en ook is het aantal keren dat een Congreslid zich herkiesbaar kan stellen niet aan een maximum gebonden. Een algemene belastingverlaging is uitgebleven en positieve discriminatie voor banen bij de overheid is niet afgeschaft. En het beginsel van een sluitende begroting binnen zeven jaar mag inmiddels door iedereen omarmd zijn, over de bijzonderheden waarmee dat doel bereikt moet worden ligt nog weinig vast.

De voornaamste mislukking boekte dit Republikeinse Congres echter in zijn poging de uit de pan rijzende kosten te beheersen van de stelsels van ziektekostenverzekering voor oudere en arme Amerikanen, Medicare en Medicaid. Die bezuinigingsvoorstellen grepen Clinton en de Democraten dankbaar aan om zich op te werpen als de verdedigers van zieke, arme en vooral oudere Amerikanen - want wie is of wordt er niet oud, of heeft niet een oude vader of moeder? De Republikeinen verkeken zich op de weerstand tegen hun plannen en op de bedrevenheid van de president om hun de schuld van de begrotingsimpasse in de schoenen te schuiven. Overtuigd van hun eigen gelijk verloren ze uit het oog dat ze met hun agressieve aanpak veel Amerikanen tegen zich in het harnas joegen, en zo Bill Clinton en de Democraten een kans gaven zich politiek te herstellen.

Of ook de Republikeinse revolutie een tweede kans krijgt, hangt af van de verkiezingen op 5 november en van de combinatie van Congres en president die dan uit de bus komt. Een van de grootste stokebranden uit de school van Gingrich, afgevaardigde Tom Delay uit Texas, kon het niet laten dit weekeinde alvast vooruit te lopen op een eventueel vervolg. “Stel je voor wat we voor elkaar kunnen krijgen met Bob Dole als president“, riep hij een bijeenkomst van partijgenoten op de trappen van het Capitool vrijdag toe.

Het vooruitzicht van een Republikeins Congres dat niet meer in toom wordt gehouden door een Democratische president is niet alleen een nachtmerrie voor de Democraten. Het is ook een van de voornaamste argumenten die ze aanvoeren om toch maar vooral op Clinton te stemmen. De Republikeinen mogen hun omstreden voorman Gingrich al maanden zoveel mogelijk buiten de schijnwerpers houden, hun revolutionaire retoriek over boord hebben gegooid en hun ambitieuze plannen voorlopig in de ijskast hebben gezet. De Democraten doen er alles aan om te zorgen dat het Amerikaanse publiek tot 5 november regelmatig aan dat alles wordt herinnerd.