Kohl voorkwam escalatie na de val van de Muur

BONN, 30 SEPT. De dag na de val van de muur, 10 november 1989, staat bondskanselier Helmut Kohl ingeklemd op het balkon van het Schöneberger raadhuis in Berlijn. Duizenden mensen fluiten hem uit. Kohl heeft zijn reis naar Polen onderbroken. Naast hem staan oud-bondskanselier Willy Brandt en de burgemeester van Berlijn Walter Momper. Deze sociaal-democraten zijn enthousiast onthaald.

Wat de joelende massa niet weet, blijkt nu in Ich wollte Deutschlands Einheit, een boek van Kohl over zijn ervaringen tijdens het proces van de Duitse eenwording, is dat de bondskanselier juist op dat moment een gewelddadige escalatie van de ontwikkelingen in het oosten van Duitsland heeft weten te voorkomen. Sovjet-leider Michael Gorbatsjov had hem in een spoedboodschap zijn grote bezorgdheid geuit. Was de opgewonden menigte van plan de Sovjet-kazernes in de DDR te bestormen? vroeg hij. Gorbatsjov deed een dringend beroep op Kohl de bevolking tot kalmte te manen. Anders kon hij niet instaan voor de gevolgen.

Kohl liet weten dat Gorbatsjov hem op zijn woord kon vertrouwen. Hij hoefde niet bang te zijn. “Pas later kwam ik erachter dat Gorbatsjov bewust verkeerd was geïnformeerd. Tegenstanders van zijn hervormingen binnen de KGB en de Oostduitse Stasi wilden een militaire interventie uitlokken van de in Oost-Duitsland gestationeerde Sovjet-troepen.”

Het boek Ich wollte Deutschlands Einheit, geschreven door twee redacteuren van het dagblad Bild, komt morgen uit. Dan is Kohl veertien jaar aan de macht. Eind deze maand regeert hij langer dan zijn christendemocratische voorganger Konrad Adenauer. In het vandaag verschenen weekblad Der Spiegel staat een uitgebreide voorpublicatie.

Veel nieuws bevat dit goed geschreven en vlot lezende boek niet. Wel wordt duidelijk dat voor de staatsman Kohl persoonlijke betrekkingen in de politiek van groot belang zijn. Vol warmte schrijft hij over Gorbatsjov die hij in juni 1989 na middernacht in Bonn de Rijn liet zien. “Kijk naar het water. Je kunt de stroom blokkeren, maar dan treedt het water buiten de oevers. Zo is het ook met de Duitse eenheid.”

Op de kademuur sloten zij vriendschap. Ze spraken af dat de betrekkingen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie een nieuwe basis moesten krijgen. Na dit moment, herinnert Kohl zich, was bij zijn gesprekspartner het proces van Umdenken begonnen. “Voor mij was deze avond cruciaal”, schrijft Kohl.

De bondskanselier zette vervolgens met behulp van zijn vrouw Hannelore, zijn kabinetschef Horst Teltschik en twee geestelijke adviseurs het beroemde 'tien-puntenplan' in elkaar, dat de basis werd van de Duitse eenheid. Behalve de Amerikaanse president George Bush stelde hij niemand van zijn Europese bondgenoten op de hoogte. Zij reageerden ijzig, op de EU-top die een maand later werd gehouden. Kohl kreeg het gevoel alsof door een tribunaal werd ondervraagd. “Hoe had hij het in zijn hoofd kunnen halen zo'n tien-puntenplan te presenteren”, wierpen ze hem voor de voeten.