Arafat en Mubarak aarzelen nog; Israel blij met top in VS over crisis

TEL AVIV, 30 SEPT. De Israelische premier, Benjamin Netanyahu, heeft gisteravond “met blijdschap” gehoor gegeven aan de Amerikaanse uitnodiging om morgen in Washington deel te nemen aan een top, met onder anderen de Palestijnse leider Yasser Arafat, over de crisis in het vredesproces.

Arafat is vanmorgen naar Kairo gereisd voor overleg met president Mubarak, die ook is uitgenodigd, evenals de Jordaanse koning Hussein. De Palestijnse leider probeert Mubarak te overreden met hem naar Washington te gaan om daar zijn volle steun te geven aan het Palestijnse standpunt. Mubarak had tot vanmiddag niet gereageerd. Koning Hussein heeft de uitnodiging onmiddellijk aanvaard.

Volgens een Palestijnse functionaris heeft Arafat om uitstel van het topberaad in Washington gevraagd totdat “onduidelijkheden” over de agenda zijn weggenomen. Israels ambassadeur in Washington, Eliyahu Ben Elisar, zei vanmorgen zich niet te kunnen voorstellen dat Arafat het zich kan veroorloven geen gehoor te geven aan de invitatie van de Amerikaanse president. Arafat reist vandaag uit Kairo nog naar Luxemburg voor overleg met Europese ministers over Clintons topconferentie. Parijs had eerder betreurd dat Europa, en dan met name Frankrijk, niet was uitgenodigd in Washington. Frankrijk probeert zich de laatste tijd op te werpen als tegenwicht voor de VS in het Midden-Oosten.

[De Amerikaanse president maakte de top gisterochtend bekend, na een weekeinde van intensief diplomatiek verkeer per telefoon tussen Washington en de betrokkenen in het Midden-Oosten. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Warren Christopher, waarschuwde in een televisie-vraaggesprek tegen te hoog gespannen verwachtingen over de gesprekken. “We moeten er geen wonderen van verwachten.”

Volgens het Witte Huis zal Clinton persoonlijk aan de gesprekken deelnemen. “We moeten terugkeren tot het pad van de vrede, waarover we al zo'n lange afstand hebben afgelegd”, aldus de president, die beloofde al het mogelijke te zullen doen om de Israeliërs en Palestijnen te helpen een einde te maken aan het geweld. Over de Amerikaanse rol zei hij: “We moeten al het mogelijke doen om het vredesproces te beschermen en vooruit te helpen.” Israel en de Palestijnen hebben de wereld de afgelopen jaren laten zien dat ze vrede willen, aldus Clinton. “Ze weten dat ze moeilijke keuzes moeten maken om dat doel te bereiken.”]

De Egyptische president voelt zich door het initiatief van de Amerikaanse president gepasseerd. Hij zou zelf het initiatief tot een bemiddelingspoging tussen Israel en de Palestijnen hebben willen nemen. Volgens berichten uit de Egyptische hoofdstad zou Mubarak zeker naar Washington komen indien premier Netanyahu zich op voorhand zou verplichten de nieuwe toegang tot de toeristische tunnel in Oost-Jeruzalem, die vorige week het ernstigste Palestijns-Israelische geweld ontlokte sinds de autonomie-akkoorden, te sluiten.

Pagina 4: Netanyahu wil toegang tot tunnel niet sluiten

De Israelische leider heeft echter geen enkele indicatie gegeven daartoe bereid te zijn. “Het is niet op mijn (onderhandelings)tafel”, zei hij gisteravond in een tv-vraaggesprek met CNN. De tunnel is al sinds 1987 open, zij het met slechts één toegang.

Tegenover de Amerikaanse president heeft Netanyahu zich verplicht de vredesonderhandelingen met de Palestijnen te versnellen. Volgens Israelische bronnen zou een succesvol verloop van de 'noodtop' in Washington de komende twee dagen de voorloper zijn van nieuwe, intensieve Israelisch-Palestijnse onderhandelingen over uitvoering van de autonomie-akkoorden en daarmee gepaard gaande gecompliceerde veiligheidsproblemen, met name in Hebron.

Taba, de Egyptische badplaats net ten zuiden van Eilat, wordt vandaag door Israelische functionarissen genoemd als de plaats waar de Israeliërs en Palestijnen zich volgens de Camp-David-formule (het Israelisch-Egyptische vredesoverleg in 1979) in conclaaf zouden gaan totdat er resultaten zijn geboekt. Een dergelijke opzet is gisteren reeds besproken tussen de Israelische onderhandelaar dr Dori Gold en Mahmud Abbas (Abu Mazen), de Palestijnse architect van de autonomie-akkoorden.

Politieke kringen in Jeruzalem zijn van oordeel dat Arafat van sluiting van de toegang tot de tunnel geen halszaak heeft gemaakt omdat “hij begrijpt dat Netanyahu op dat punt niet terug kan”. Volgens deze kringen heeft Arafat de afgelopen dagen zoveel diplomatieke winst op Israel geboekt dat hij voor deze concessie aan Netanyahu op belangrijke tegenprestaties in Washington hoopt te kunnen rekenen.

Israelische militaire kringen in Tel Aviv leggen er de nadruk op dat de betrekkelijke rust van gisteren in de Palestijnse gebieden bewijst dat Arafat de zaak in de hand heeft als hij dat wil. De Palestijnse politie trad gisteren op de Westelijke Jordaanoever tegen Palestijnse demonstranten op. Arafat heeft volgens radio Israel de commandanten van de 30.000 man sterke Palestijnse politiemacht strikte orders gegeven om gedurende de top in Washington geen anti-Israelische demonstraties te tolereren. Hij zou vrezen dat botsingen tussen Israeliërs en Palestijnen ten tijde van de top een negatieve invloed hebben.

Intussen heeft Israel als 'afschrikwekkende maatregel' tanks tegenover verschillende Palestijnse plaatsen, onder andere Tulkarem en Nablus geplaatst. Wegens de “potentieel nog zeer explosieve situatie” heeft het Israelische leger de training gestaakt.

Op last van de militaire commandanten van de Westelijke Jordaanoever en Gaza zijn deze gebieden vanaf vanmorgen voor zowel de buitenlandse als Israelische pers tot gesloten gebied verklaard.