Spoor scheidt twee werelden Zuid-Oost

Amsterdam Zuid-Oost is in de greep van een economische boom. Maar wie aan de verkeerde kant van de spoorlijn woont, profiteert niet mee. Het arbeidsbureau zoekt de oplossing in scholing.

AMSTERDAM, 28 SEPT. Ze schieten als paddestoelen uit de grond, de glossy kantoorgebouwen in Amsterdam Zuid-Oost. Binnen enkele jaren hebben zich daar enige duizenden bedrijven gevestigd, variërend van financiële instellingen tot groothandelsbedrijven en horecagelegenheden. Het gebied ligt op een steenworp afstand van de Bijlmermeer, met de spoorlijn als scheidslijn. Een scheidslijn tussen twee werelden.

In de éne wereld, Gaasperdam, is de groei van de economie aan alle kanten zichtbaar. In de Bijlmermeer daarentegen tiert de werkloosheid nog steeds welig. Bij het arbeidsbureau staan 16.000 mensen ingeschreven, van wie 7.000 tot de zogeheten harde kern van de werklozen behoren. Mensen voor wie het schier onmogelijk is een baan te vinden omdat ze te oud zijn of anderszins niet meer welkom op de arbeidsmarkt. Het bestand omvat meer dan 61 nationaliteiten. Het stadsdeel Zuid-Oost telt 90.000 inwoners.

Volgens de directeur van het arbeidsbureau, H.A.M. van Hensbergen, is het hoge percentage werklozen te wijten aan een veelvoud van oorzaken: de lage opleidingsgraad van de werkzoekenden, de gebrekkige kennis van de Nederlandse taal en het feit dat zich in de Bijlmer veelvuldig werkloze nieuwkomers vestigen. “Als wij ze op weg helpen en ze hebben succes, dan pakken ze hun spullen en gaan elders wonen, bijvoorbeeld in Almere. Wij kunnen weer overnieuw beginnen. De achterblijvers blijven letterlijk achter”, aldus Van Hensbergen.

Aan de andere kant van de spoorlijn is nauwelijks vraag naar deze mensen. Daar wordt personeel gezocht dat minstens een middelbare beroepsopleiding op zak heeft. De bedrijven nemen in geval van verhuizing naar Zuid-Oost hun eigen mensen mee. Nieuw personeel meldt zich vanuit Leiden, Almere, Utrecht en Hoorn.

Het arbeidsbureau antwoordt op deze ontwikkeling met het organiseren van scholingsprojecten. Het liefst korte, functiegerichte scholing, want als een nieuwkomer eerst vier jaar in de geheimen van de Nederlandse arbeidsmarkt moet worden ingewijd om pas daarna aan de slag te kunnen, verdwijnt hij doorgaans snel uit het zicht. Adjunct-directeur F. Rijk: “Een werkzoekende moet niet eerst een scholingstraject doorlopen dat jaren duurt. Het uitzicht op een baan wordt dan te abstract. Als zo iemand via een uitzendbureau een baan kan krijgen, doet hij dat, want dan is hij tenminste voor de korte termijn uit de zorgen.”

In de afgelopen vijf maanden hebben driehonderd werklozen een Melkertbaan gevonden als stads-en flatwacht of een zogeheten Melkert-2 baan in de marktsector. Veertien jongens kregen via de Melkertregeling een spoedcursus hovenieren. Ze hebben nu een reguliere baan. Cursussen in de schoonmaak-en bewakingsbrache leverden eveneens positieve resultaten op. Maar daarmee is de scheidslijn tussen de twee werelden nog lang niet geslecht. “Je kunt van de bedrijven in Zuid-Oost niet eisen dat ze een bepaald percentage van onze mensen in dienst nemen. Je kunt het proces hooguit sturen, want het mogen geen twee werelden blijven”, aldus Rijk.

De nieuwe werkgelegenheid Gaasperdam heeft een keerzijde: tenminste 90 procent ervan, bijvoorbeeld in de schoonmaakbrache, betreft part-time banen van 5 tot 8 uur 's avonds. Dit gegeven maakt het moeilijk om werkzoekenden met een uitkering in te schakelen. Uit gesprekken met nieuwe bedrijven en de directie van Amsterdam Arena, het nieuwe Ajax-stadion in Zuid-Oost, is het arbeidsbureau gebleken dat zij al beschikken over een groot reservoir aan flexibel inzetbaar personeel. Voorts bleek dat voor een baan in de 'Vip-horeca' aan de andere kant van de spoorlijn minimaal een middelbare beroepsopleiding wordt gevraagd, plus werkervaring.

“Nadrukkelijk wordt door de bedrijven erop gewezen dat het commercieel niet haalbaar is om meer dan 15 procent nieuw, onervaren personeel tegelijkertijd in te passen in de organisatie, zeker niet in pieksituaties. De opleiding en begeleiding van nieuw personeel vraagt veel tijd en energie, waarvoor gezien de werkdruk (...) slechts beperkt ruimte is”, aldus een notitie van de afdeling economische zaken van het stadsdeel. Voor de langere termijn heeft het stadsdeel wel van de bedrijven de garantie gekregen dat zal worden samengewerkt met arbeidsvoorziening.

Op dit moment probeert het arbeidsbureau een beeld te krijgen van de mogelijkheden voor werkzoekenden wanneer straks ook de megabioscoop en het musical-theater van Joop van den Ende in Zuid-Oost verrijzen. Wellicht biedt ook de komst van een meubelboulevard, die nu in Diemen is gevestigd, kansen. Bewakings- horeca- en schoonmaakpersoneel zal zeker nodig zijn wanneer nieuwe investeerders zich melden, verwacht Hensbergen. “We kijken hoeveel vacatures wij eruit kunnen slepen. Als er een gillende vraag zou zijn naar ongeschoold werk, was het probleem snel opgelost. Maar dat is niet het geval.”