Sierlijk slotspel

Er is een leerzaam verhaal over de vroeger Tsjechische, nu Duitse grootmeester Ludek Pachman, auteur van vele schaakboeken. Hij had een keer makkelijk gewonnen van een minder ervaren speler en tijdens de nazit wees hij zijn tegenstander er op dat die al in de opening een grove fout had gemaakt, waarna hij kansloos was.

“Hoe kunt u zo'n slechte zet spelen? Onbegrijpelijk.“ De minder ervaren speler stamelde verbluft: “Die zet heb ik uit uw eigen openingsboek, u heeft hem daar warm aanbevolen.“ Pachman glimlachte en zei: “Dat moet ik van iemand anders hebben overgeschreven, want zelf zou ik zo'n fout nooit maken.“

Geloof niet alles wat u leest, is de moraal. Woensdag suggereerde ik in een verslag over de olympiade dat Kasparov in de wedstrijd Rusland-Spanje tegen Sjirov in een verloren stelling was geraakt en zich 'schwindelend' had moeten redden. Ik moet het excuus van Pachman aanvoeren, dat ik het van een ander had overgenomen. Zonder wrok, want als de verslaggevers ter plekke de ongeveer vierhonderd partijen die in Jerevan dagelijks gespeeld worden eerst aan een diepgaande analyse zouden onderwerpen voordat ze hun berichten naar huis sturen, zou hun arbeidscontract snel door de directie ontbonden worden.

Het zag er op een gegeven moment ook wel naar uit dat Kasparov er slecht aan toe was tegen Sjirov, maar ik denk dat de schijn bedroog. Kasparov had een originele en provocerende strategie gevolgd die er op het eerste gezicht heel gewaagd uitzag, maar Sjirov toch voor grote problemen stelde. Kasparov was een beetje boos toen het remise was geworden en zei dat de uitslag onrechtvaardig was, omdat Sjirov tegen het eind steeds de enige zet had moeten doen die niet verloor. “Dat kan ik ook wel over hem zeggen“, vond Sjirov terecht. Kortom, het was een vlijmscherp gevecht op hoog niveau.

Wit Sjirov-zwart Kasparov

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. Lf1-b5+ Lc8-d7 4. Lb5xd7+ Dd8xd7 5. c2-c4 Pb8-c6 6. Pb1-c3 g7-g6 7. d2-d4 Lf8-g7 Een provocatie. De gebruikelijke zet is 7...cxd4 8. d4-d5 Wit gaat er op in. Hij had ook 8. Le3 kunnen doen, om het spel in normale banen te leiden. 8...Lg7xc3+ Ook al ziet het opgeven van de mooie loper er verdacht uit, het is de noodzakelijke consequentie van zijn vorige zet. Zwarts strategie lijkt op die uit een openingsvariant die de afgelopen jaren vaak door de Amerikaan Dzindzichashvili is gespeeld: 1. d4 g6 2. c4 Lg7 3. Pc3 c5 4. d5 Lxc3+?! 5. bxc3 f5. Zwart wil zijn koning met Da5, Pb8-d7-b6, Ld7 en 0-0-0 in veigheid brengen en hoopt dat daarna de verzwakking van wits damevleugelpionnen de doorslag geeft. Linke soep. 9. b2xc3 Pc6-a5 10. 0-0 f7-f6 Het lijkt beginnersschaak, het is ook inderdaad zeer riskant, maar het is diep doordacht. Zwart mocht niet al te optimistisch worden. 10...Pxc4 11. De2 zou te gevaarlijk voor hem zijn. Op 11...b5 komt 12. a4 11. Pf3-d2 b7-b6 12. Dd1-e2 Dd7-a4 Deze zet had wit misschien beter niet toe kunnen laten. 13. f2-f4 Pg8-h6 14. e4-e5 Dat ziet er geweldig uit voor wit. 14...0-0-0 15. Ta1-b1 Maar bij nader inzien is het moeilijk om een goed vervolg te vinden voor wit, die gebonden is aan c4 en zich lastig verder kan ontwikkelen. Na 15. g4, om het paard af te houden, zou 15...Dc2 hinderlijk zijn. 15...Ph6-f5 16. g2-g4 Pf5-h4 17. e5xf6 e7xf6 18. De2-f2 g6-g5 19. Pd2-e4 Da4-e8 Een nadeel van 15. Tb1: 20. Pxf6 gaat niet wegens 20...Dg6 20. Tf1-e1 De8-g6 21. f4xg5 Dit leidt tot grote verwikkelingen met een vredig slot. Interessant was ook 21. f5, eventueel gevolgd door Pg3 (om h7-h5 te verhinderen) en Te6. 21...Th8-e8

Nu lijkt wit in moeilijkheden, want 22. Dxh4 Txe4 zou heel goed voor zwart zijn. Maar wit heeft een andere bedoeling. 22. Pe4xd6+ Td8xd6 23. Te1xe8+ Dg6xe8 24. Lc1-f4 Ziet er sterk uit. Na 24...Te7 25. Dxh4 zou alleen zwart gevaar lopen. 24...Pa5xc4 25. Lf4xd6 Het lijkt of wit na 25...Pxd6 26. Dxh4 een kwaliteit voorblijft waarvoor zwart slechts matige compensatie zou hebben. 25...Pc4-d2! Maar nee. Geestig hoe de twee ongedekte paarden elkaar beschermen door de mogelijkheid Pf3+ 26. Tb1-d1 De8-e4 Laatste valstrik: na 27. Txd2 Db1+ 28. Df1 Pf3+ 29. Kg2 Dxf1+ 30. Kxf1 Pxd2 zou zwart een gunstig eindspel krijgen. 27. Ld6-g3 Nu heeft zwart niet meer dan eeuwig schaak. Remise. Een zeer sierlijke slotfase.

De volgende partij is uit de wedstrijd van Nederland tegen Wit-Rusland, die door Nederland met 2,5-1,5 werd gewonnen.

Wit Van der Wiel-zwart Koepreitsjik

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Lc8-d7 Een specialiteit van de zwartspeler. 6. Lf1-e2 e7-e5 7. Pd4-b5 Ld7-c6 8. Pc3-d5 Pf6xd5 9. e4xd5 Lc6xb5 10. Le2xb5+ Pb8-d7 11. O-O Lf8-e7 12. Dd1-g4 g7-g6 13. Lc1-h6 f7-f5 14. Dg4-b4 Ke8-f7 15. Lg5-e3 f5-f4 16. Le3-d2 Ta8-c8 17. Ta1-c1 Pd7-f6 18. Lb5-e2 Dd8-d7 19. a2-a4 Le7-d8 20. a4-a5 b7-b6 21. a5-a6 g6-g5 22. Le2-b5 Dd7-f5 23. Db4xd6 Ld8-e7 24. Dd6-e6+ Df5xe6 25. d5xe6+ Kf7xe6 26.Tf1-e1 Th8-d8 27. Ld2-c3 Td8-d5 28. Lb5-d3 b6-b5 29. Kg1-f1 Tc8-c6 30. Tc1-d1 Tc6xa6 Wit had niets bereikt, integendeel, maar op deze zet heeft hij nog een venijnige tegenactie voorbereid.

31. Lc3xe5 Td5xe5 32. Te1xe5+ Ke6xe5 33. Td1-e1+ Ke5-d6 34. Ld3-f5 Dreigt de zwarte toren te winnen. 34...Ta6-a2 35. Te1e6+ Kd6-d5 36. Te6xe7 Ta2xb2 37. Te7xa7 g5-g4 Er is een ongeveer gelijk eindspel ontstaan, dat zwart welgemoed op winst gaat spelen. 38. Kf1-e2 b5-b4 39. Ke2-d3 h7-h5 40. h2-h3 g4-g3 Het werd tijd om aan remise te denken, maar hij heeft nog steeds agressieve plannen. Hij legt een zwakte vast op g2. 41. Ta7-a5+ Kd5-d6 42. f2xg3 f4xg3 43. Ta5-a6+ Kd6-e7 Vreselijke zet. Hij wil kennelijk zetherhaling na 43...Ke5 44. Ta5+ vermijden en beseft nog steeds niet dat hij de partij ook kan verliezen. 44. Ta6-e6+ Ke7-f7 45. Te6-e1 Nu zal het zijn doorgedrongen. Zwarts toren is gevangen. 45...h5-h4 46. Lf5-e6+ Kf7-g6 47. Kd3-d2 Pf6-h5 48. Te1-f1 Ph5-g7 49. Le6-f7+ Zwart gaf op.