Hollands Dagboek

Kees Hillen (50) studeerde muziekwetenschappen in Utrecht. Hij werd programmeur van de concertserie Matinee op de Vrije Zaterdag bij de Vara-radio, was werkzaam bij Muziekuitgeverij Donemus en is sinds 1990 artistiek leider van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Samen met chefdirigent Valery Gergjev is Hillen verantwoordelijk voor het eerste Gergjev Festival dat afgelopen week in Rotterdam plaatshad. Hij is getrouwd met Bartje Nauta en vader van twee zonen.

Woensdag 18 september

Om 2 uur sta ik vertwijfeld tussen vuilniszakken, souteneurs en ander ongedierte in de Predikheerenstraat in het hartje van nachtelijk Brussel. Onze chefdirigent Valery Gergjev heeft daar met zijn Kirov Opera een uitvoering gegeven van Sergej Prokofjevs opera De verloving in het klooster, en is vervolgens na een voortreffelijk late night dinner in het gezelschap van Prokofjevs zoon Oleg en enkele andere gasten in een eerste auto richting Rotterdam vertrokken. Al een uur sta ik nu in mijn eentje vergeefs te wachten op onze altijd trouwe chauffeur Klaas. Ik vraag mij af: waarom dit soort ellende? (Ontzettend leuk om, wanneer voor de eerste dag van het Festival nog talloze dingen geregeld moeten worden, geheel nutteloos in een ander land rond te hangen) Net als ik werkelijk ga wanhopen arriveert Klaas gelukkig alsnog (de Brusselse taxichauffeurs weigerden hem de weg te wijzen omdat hij niet over de Franstalige naam van de straat beschikte...), zodat ik om 4 uur nog een paar uur in het Hilton Hotel Rotterdam kan doorbrengen.

Enigszins duf begin ik vervolgens aan het tweede dagdeel van deze woensdag waarop juist veel van ons wordt gevraagd: generale repetitie van het Openingsconcert van het Festival, compleet met rechtstreekse radio-uitzending, televisieopname, een nieuw ingerichte Doelenhal met videoscherm en een Radio Viercafé van de gezamenlijke omroepen, een pianola-demonstratiestand en wat niet al meer. Daarbij nog hoog bezoek vanavond: ZKH Prins Claus woont het eerste concert bij. Wel mooi moment als al onze stafleden (nou ja, bijna alle) zich spontaan in de nieuwe blauwe Festival T-shirts hullen. Uiteindelijk wordt het met veel gesjees en weinig eten zeven uur 's-avonds, en in het Radiocafé opent burgemeester Peper (groot fan van het orkest en goede vriend van Valery Gergjev) met een slag op een triangel het Festival, dat tot in de late uren van vrijdag 27 september redelijk onafgebroken zal voortduren.

Dit is een Hollands Nachtboek: nadat het voornemen om tijdens de duur van het Festival niet te drinken is opgegeven, wordt het vrijwel elke avond laat in het Doelencafé of - in extreme gevallen - de Hung Ke Chinees in de Witte de Withstraat die 's nachts open blijft maar helaas weigert bier te leveren. Zelfs niet in theepotten. Valery Gergjev is verbaasd dat deze wereldwijde truc (ter ontduiking van de politieverordening) hier niet op gaat. Terug in Hilton (ongeveer een volledig etmaal sinds de vorige keer dat ik binnenkwam) nog uitstekende whisky en sigaren met Gergjev, onze pianosolist Alexander Toradze en mijn zakelijk directeur Paul Zeegers. Stemming is goed: met name in de Scythische suite van Prokofjev speelde het orkest als een welhaast dreigende muzikale machine die alle kleuren, tempi en dynamische extremen kan leveren.

Donderdag

Het eerste lunchconcert in de hal van de Doelen. Iedere dag is er een, steeds met muziek van de drie festivalcomponisten Stravinsky, Debussy en Prokofjev. Tot onze stomme verbazing zitten er meer dan driehonderd man: fluitiste Marieke Schneemann speelt prachtig haar Debussy-solo. Ook onze Festivaldagkrant is dankzij David en zijn mensen een groot succes. Desondanks de eerste kleine irritaties tussen medewerkers onderling die overigens zeer hard voor het Festival werken. 's Avonds zitten er wederom tot onze stomme verbazing slechts twintig man in Zaal de Unie, waar Sir John Drummond - een groot spreker, tv-maker en expert op het terrein van Sergej Diaghilew - zijn film over het leven van deze grote man van de Ballets Russes zal inleiden. Typisch iets voor mij: een minuut voordat ik Sir John aan het publiek moet voorstellen klapt een glazen deur keihard dicht op de vingers van mijn linkerhand; dankzij Mieneke's pleisters kan ik me zonder dramatisch bloedspoor verder bewegen.

Uitgeteld met laatste trein naar Amsterdam, met als bijna dagelijkse brandende vraag: “Waarom staat de trein altijd voor het Centraal Station vijf minuten stil, zodat je weer een Olympische sprint moet trekken om de laatste tram van kwart over twaalf te halen?”

Vrijdag

Rampdag. Begint opgefrist in de trein van 8 uur met de alweer brandende vraag: “Welke NS-idioot heeft verzonnen dat de trein naar Schiphol en Brussel - dus veel mensen met zware koffers - vanaf het enige CS-perron zonder roltrap moet vertrekken?” Dagelijks spelen zich hier dramatische toestanden af.

In de trein zelf lees ik de eerste recensies. Ik krijg veel op mijn kop omdat de televisie zich tijdens het openingsconcert te buiten is gegaan aan een soort lichtshow en aan te zeer bewegende cameralieden die af en toe bijna een lessenaar omgooiden. Hopelijk wordt het resultaat (een tv-programma van vijftig minuten dat internationaal wordt verkocht) datgeen wat men ervan verwacht. Voor het Rotterdams Philharmonisch is vergroting van de bekendheid van onze kwaliteit onder leiding van Valery Gergjev van groot belang. (“One of Europe's best kept secrets” schreef de Financial Times naar aanleiding van onze twee concerten in Londen eerder deze maand).

Prima lunchconcert door ons RPhO-ensemble En Suite. De musici geven mij ondanks eerdere scepsis gelijk dat Stravinski's Septet een sterk stuk is dat ook bij een niet-gespecialiseerd publiek er goed in kan gaan.

Tijdens het concert 's-avonds onvoorspelbare rampen: een radiomicrofoon op het podium dendert omver en treft fluitist Jo Hagen die gelukkig op dat moment juist niet zijn solo in Debussy's La mer heeft. Nog erger: de rechtstreekse uitzending blijkt plotseling onmogelijk omdat een of andere PTT-techneut de lijnen heeft laten vervallen en vervolgens onvindbaar is. De hele voorbereiding voor het eerste uur door onze Radio 4-vrienden is voor niets geweest, en de luisteraars balen van de uit Hilversum gedraaide CD's in plaats van te kunnen genieten van onze zinderende (een ditmaal nu eens niet ten onrechte gebruikt woord) uitvoering van La mer. Gelukkig is de zaak tijdig hersteld voor een adembenemende weergave van Stravinsky's Vuurvogel-ballet. Gergjev en orkest zijn op hun best, en ik kan me nauwelijks voorstellen dat wij een week eerder deze grootse muziek nog in de open lucht van het Herodes Atticus-theater in Athene speelden. Zozeer heeft de Festivalkoorts (alweer een beladen woord maar wederom niet ten onrechte gekozen) ons en naar het schijnt ook het Rotterdamse publiek in zijn ban.

Half vier eindelijk in Amsterdam.

Zaterdag

Vrije dag voor het orkest, maar niet voor mij, want er 'draait' weer een programma van vroeg in de middag tot na middernacht!

De grote dag voor menig kind in Rotterdam. Onze drie Festivalcomponisten hebben zich veel met kinderen beziggehouden; denk maar aan de pianoles van vroeger met Le petit nègre van Debussy of aan Sergej Prokofjev Peter en de Wolf. Je bent echt ontroerd als je ziet wat talloze kinderen presteren onder de voortreffelijke leiding van de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam (een naam die dufheid lijkt te garanderen, maar de projecten die ze afleveren zijn dat allesbehalve).

Hoyte de Ranitz van hoofdsponsor Philips reikt een prijs van 2000 gulden uit aan de veelbelovendste deelneemster, de zevenjarige harpiste Dorine Marselje, die zo klein is dat de spreker zoekend de zaal in kijkt en niet doorheeft dat het turfje al naast hem staat. Een van de vele hilarische momenten in dit Festival, waarin je het hoofd alleen koel kunt houden door ook oog te blijven houden voor de komische kant van mislukkingen.

's Avonds weer twee 'officiële' concerten. Eerst een presentatie van zelden gehoorde Stravinsky-pianomuziek door de pianoschool van Alexander Toradze, een vrolijk gezelschap halve teenagers die als ware klavierwelpjes tekeer kunnen gaan en van hun meester naast de Russische pianotraditie ook al snel de verfijnde smaak van oude whiskey en grote sigaren blijken te hebben overgenomen. Alsof Valery Gergjev en zijn Kirov Opera-gezelschap al niet voldoende aan hun hoofd hebben (zoals op deze middag een vier uur durende concertuitvoering van Glinka's opera Roeslan en Ljoedmila in het Amsterdamse Concertgebouw tijdens mijn vroegere Matinee op de Vrije Zaterdag) heeft de maestro weer iets extra's in zijn hoofd gezet; en dat krijg je er vaak moeilijk weer uit. Dus luisteren we op zaterdagavond als extraatje naar Stravinsky's opera De nachtegaal met weer zo'n onbekende maar fenomenale sopraan die ze in Petersburg schijnbaar per dozijn uit een la kunnen trekken. En nog is het om half twaalf niet genoeg. Nadat in een overvolle hal onze piccolospeler Wim Steinmann zijn eigen harmonie-orkest uit Klaaswaal presenteert met marsen van Prokofjev, maakt een uit het Rotterdamse Philharmonisch en Kirov Orkest samengesteld ensemble zijn opwachting. Gergjev dirigeert zijn derde concert van deze dag met een spetterende bewerking voor koperblazers van Moessorgski's Schilderijententoonstelling. De sfeer is prima, het publiek talrijk en enthousiast, en om half drie zit de eerste weekenddag erop.

Zondag

Nauwelijks tijd om te schrijven wegens doorlopende voorstelling! Succesvol: prachtig concert door Kirov Koor met Russische liturgische gezangen, gesprek met Oleg Prokofjev, première van zijn vaders opera De verloving in het klooster in de Rotterdamse Schouwburg.

Maandag

Steeds dringender vragen roepen om antwoord: wat wordt in vredesnaam het programma voor het Surprise-concert van aanstaande vrijdag? Er zijn honderden kaarten verkocht voor dit 'evenement', dat we maanden geleden op een onbewaakt ogenblik in het programma hebben gezet onder het motto 'dat zien we tegen die tijd wel weer...'. Tegelijkertijd word ik van vele kanten besprongen met talloze vragen als wat in 1997 het Festivalthema zal zijn; hoe we een groot probleem in de planning van 1998/1999 kunnen oplossen; of ik even kan zeggen welk stuk drie dagen geleden op de radio te horen was (“Ja, ik dacht ergens tussen tien en twaalf, en het klonk zo'n beetje als tie-da-tom”, en dat dan op tergend lijzige toon uitgesproken); kunnen we alsnog het schema in december aanstaande omgooien om een concert in maar liefst Abu Dhabi te geven (wel lastig, maar met het daar te verdienen geld zou het orkest weer het tekort voor twee concerten in Engeland kunnen dekken); heb ik nog suggesties voor gasten in het Radio Vier-café; kan ik ook, al is het hartstikke uitverkocht, toch nog kaartjes regelen voor die schoonmoeder of deze goede vriend? Enzovoorts in een schier oneindige stroom. Maar het blijft leuk werk, en de inzinkingen worden opgevangen door de uitstekende publiciteit via kranten en radio. (Opvallende uitzondering: De Telegraaf klaagt over de beperktheid van een Festival met steeds maar werk van slechts drie componisten. Maar kan het zijn dat ik ze vorig jaar bij het Mahler Festival - met die ene componist! - daarover nooit heb gelezen...?)

Dinsdag

Twee orkesten tegelijk in huis die allebei met televisie moeten repeteren en hun instrumentkisten ergens neer moeten kunnen zetten, beginnen de laatste voorraad uithoudingsvermogen te slopen. Maar troost wordt dezelfde avond weer geboden in de vorm van Jean-Yves Thibaudets Debussy-recital (compleet met Bill Evans-toegift). Maar nog meer commotie: een 'groupie' die hem overal achtervolgt maakt stennis in de Kleine Zaal - rechtstreeks op Radio 4 - en moet uiteindelijk door de sterke arm van de Doelenportiers in een politiebusje gezet worden. Het bleef nog lang onrustig in het Doelencafé.

Woensdag 25 september

Ook buiten de concertzaal treffen de orkestleden elkaar. Volgens goed gebruik 'regelt' trompettist André Heuvelman een voetbalcompetitie tussen Kirov, RphO en Rotterdams Conservatorium. Gergjev - een in voetbal geïnteresseerde fanaat - doet zelf mee, en toont genade voor de conservatoriumstudenten door een penalty in de handen van de keeper te schieten. Jammer, maar welke dirigent van wereldklasse zie je twee uur vóór een belangrijk concert met radio- en televisieopname lekker een partijtje zaalvoetballen? Snel terug naar kantoor om tussen het concert door nog te kunnen werken aan Hollands Nachtboek (veel te laat ingeleverd) en programma Surprise-concert (wordt nu ècht dringend!)

Maar het Festival is onmiskenbaar een succes.