Gedeputeerde Gelderland over de Betuwelijn; 'Nee-zeggen betekent nog grotere kloof'

Twee weken geleden besloten Provinciale Staten van Gelderland geen planologische medewerking te verlenen aan de Betuwelijn. Deze week kwamen ze daarop terug.

ARNHEM, 28 SEPT. Eigenlijk is het nog een slag ingewikkelder. Reeds op 25 mei zei de provincie 'ja'. Op 11 september werd het 'nee', en tenslotte deze week weer 'ja'.

“Toen wij op 25 mei 'ja' zeiden, vonden we wel dat er nog een aantal dingen waren op te lossen”, memoreert gedeputeerde Johan de Bondt (VVD). “We gingen er toen van uit dat we daar wel uit zouden komen.”

Het ging om een overzichtelijk aantal punten. In de eerste plaats het multimodaal transportcentrum bij Valburg. Volgens de kaarten die bij het Betuwelijnbesluit horen komt er een soort rangeerterreintje van acht sporen breed.

De ambities van de provincie rijken echter veel verder, met uitgebreide bedrijventerreinen, een binnenhaven, overslag- en distributiefaciliteiten en uiteindelijk werkgelegenheid voor zes- à zevenduizend mensen. Hoe dat er allemaal uit moet komen te zien is nog niet helemaal duidelijk, maar Gelderland wil te zijner tijd niet aan dat beperkte terrein vast zitten.

“Tweede is dat we na veel strijd een tunnel hebben gekregen onder het Pannerdensch Kanaal, maar die hebben ze zo geprojecteerd dat hij bij Boerenhoek - een kleine verzameling woningen - eigenlijk bij de voordeur begint. En aan de andere kant, waar hij weer boven komt, bevindt zich een van de meest waardevolle stukken van het natuurgebied de Gelderse Poort. Dus hij moet eigenlijk een klein stukje naar het noorden opschuiven. Daar had de minister zich al eens in positieve zin over uitgelaten, maar na vijf jaar strijd heb ik het maar liever zwart op wit.”

De derde kwestie betreft geluidsschermen. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat gaat ervan uit dat tegen de tijd dat de Betuwelijn in gebruik wordt genomen, zo rond 2005, de treinen stiller zullen zijn dan nu. Daarom zou het niet nodig zijn meteen alle geluidsschermen te plaatsen. Maar als er geen geluidsschermen komen, komt er volgens de huidige normen te veel lawaai. Dat mag alleen al de provincie daarvoor een ontheffing verleent. “Dan is het toch een gekke situatie dat wij een ontheffing moeten verlenen voor lawaai-overlast die niet zal ontstaan.”

“Omdat we op 25 mei veronderstelden dat we deze zaken nog wel zouden oplossen, hebben we toen 'ja' gezegd, ervan uitgaande dát.” Kortom, een ja, mits. “Op 10 juni hadden we een gesprek met minister Jorritsma. Daar werd eigenlijk door de minister min of meer positief gereageerd op deze punten. Toen we buiten op de stoep stonden zeiden we tegen elkaar: dit gaat de goede kant op. Maar vier dagen later verstuurt de minister een brief waarin staat: er wordt niks gewijzigd aan het ontwerp-tracébesluit en u moet onvoorwaardelijk 'ja' of 'nee' zeggen.”

Het 'ja mits' van de provincie werd door het ministerie geïnterpreteerd als 'nee'. Begin september bevestigde de ministers (De Boer van VROM en Jorritsma van Verkeer en Waterstaat) nogmaals dat er geen tussenweg bestond: het was 'ja' of 'nee'.

Bij 'nee' volgt een zogeheten aanwijzing van de minister van VROM, waarmee de provincie feitelijk wordt gedwongen de Betuwelijn op te nemen in het streekplan. De minister kan dan eventueel ook zelf vergunningen verstrekken die de provincie niet wil verstrekken. “Dat werd hier in Gelderland als een zwaar dreigement opgevat, en in ieder geval niet als een poging om de punten waar we nog mee zaten op te lossen.”

Ondertussen sluimerde al geruime tijd een andere kwestie, die van de tunnels.

Gelderland wil meer tunnel: van Meteren tot Echteld, en van Boerenhoek tot Babberich. De ministers hebben steeds laten weten dat het niet meer mag kosten, maar dat wanneer er aannnemers komen met concrete offertes die binnen het budget blijven, zij bereid zijn de plannen aan te passen.

“Ik kreeg van bedrijven de reactie dat zij helemaal niet met prijzen kónden komen, omdat het ministerie ze onvoldoende informatie verschafte. Ik vroeg dus aan de minister ergens in juni: gaan jullie een mooi plan maken voor tunnels? 'Geen denken aan', was het antwoord. Dan weet je dat de aannemers geen goed plan en geen scherpe calculatie kunnen maken.”

Onder deze omstandigheden kon GS volgens De Bondt niet anders dan Provinciale Staten voorstellen geen medewerking te verlenen. Zo geschiedde. “Alleen 'nee' zeggen betekent verharding van standpunten, een nog grotere kloof met het ministerie. Hoe kun je een nieuwe opening forceren, vroegen wij ons af.”

GS bood vervolgens aan een bedrag van maximaal een half miljard aan extra kosten voor tunnels - volgens de provincie zeker genoeg voor haar tunnelwensen - voor het ministerie te financieren. Het Rijk zou die kosten dan over zeer termijn gespreid kunnen terug betalen.

Dat verschafte aanleiding voor een nieuw gesprek op het ministerie van Verkeer en Waterstaat op 19 september. Beide bewindsvrouwen waren er in eigen persoon bij, alsmede een delegatie topambtenaren.

“Wij hebben toen gezegd: als we een oplossing vinden voor de problemen van 25 mei, en de tunnels een kans geven, dan kunnen we alsnog de Betuwelijn opnemen in het streekplan. Daar hadden de ministers wel oren naar. Toen zijn de punten een voor een aan de orde geweest. Van die bespreking is een verslag gemaakt, dat is geakkordeerd door beide partijen. Daarmee heeft het zou je kunnen zeggen het effect van een contract.”

“Daarin staat dat wat we bij het multimodaal transportcentrum bedenken ook zullen toepassen - dus weg met het simpele rangeerterrein. We zullen ons inspannen om die tunnel onder het Pannerdensch Kanaal wat naar het noorden te verleggen en waar die de grond uit komt binnen het budget een betere inpassing te vinden.

Bij de geluidsschermen is met name minister De Boer ons heel erg tegemoet gekomen. Zij heeft toegezegd dat niet in 2005, als de treinen gaan rijden, wordt gekeken of ze werkelijk stiller zijn geworden, maar al in 2003. Op dat moment beslissen we of we schermen gaan plaatsen.

Ook hebben de ministers toegezegd dat aannemers over alle informatie kunnen beschikken die nodig is om alternatieve oplossing voor de Betuwelijn te maken. Dat is allemaal vastgelegd. Er is dus niet gezegd 'er komen tunnels', maar er is wel gezegd dat tunnels en andere oplossingen een gerede kans krijgen.

Toen was er voldoende perspectief om 'ja' te zeggen. Dat hebben de Staten ook gedaan.''

    • Dick van Eijk