VAARWEL

Al die tijd lag daar

Dat heel banale stukje papier

En niemand wist

Dat er een afscheidsbrief

Op zou worden geschreven.

En ach, dat is toch ook helemaal niet zo erg, daar ligt in het Van der Valk-tijdperk niemand van wakker. Wat ik daarentegen volstrekt ongeoorloofd vind is het voor te stellen of 'respect hebben voor de grote religies' ook onder 'een beetje geloven' valt. Dat volgt er nu juist niet uit, zoals het ook niet volgt uit het waarderen van religieuze poëzie of muziek en in het algemeen uit 'ontroering', zoals telkens weer gesuggereerd wordt. Je kunt door de meest uiteenlopende manifestaties van het geloof en verdere dingen waar gelovigen het alleenrecht op menen te hebben ontroerd zijn, zonder in enige betekenis zelf te geloven. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor het putten van troost uit ritueel, zoals ikzelf (o.a. over Alan Bennett) meermalen heb beschreven. Daar is geen enkel geloof voor nodig, het heeft er strikt gesproken niets mee te maken, maar het is opvallend dat gelovigen en hun fellow-travelers grote moeite hebben dat te respecteren; daarom alleen al is dat scherpe onderscheid noodzakelijk: niet geloven is niet een beetje geloven en heeft totaal verschillende consequenties.

Ik weet het, vader heeft gefaald