Ockhams scheermes

Natuurlijk is de enige echte vraag: wie heeft Bolkestein er bijgelapt? Commissarissen zijn er niet om het algemeen belang te dienen, commissarissen zijn er om het bedrijfsbelang te dienen. Als je daar op tegen bent, moet je het commissariaat voor politici eenvoudig verbieden. Maar dat schijnt alleen de Socialistische Partij te willen, zodat je wel moet constateren dat iemand Bolkestein een loer heeft willen draaien.

Maar wie heeft dat gedaan? Wie o wie heeft er gelekt? Ik heb daar de volgende theorie over.

In Netwerk, het televisieprogramma dat de VVD-leider aanbracht, werd uit verschillende brieven geciteerd. Een kleine analyse leert dat die brieven in twee soorten zijn te verdelen: brieven van Bolkestein aan de minister èn brieven van het farmaceutisch bedrijf MSD aan Bolkestein.

Laten wij beginnen met de brieven van Bolkestein aan de minister. Bolkestein stuurde die brieven naar het huisadres van minister Borst en zette er 'Beste Els' boven. Het kan natuurlijk dat Els zelf die brieven naar buiten heeft gebracht, maar dat lijkt niet erg aannemelijk. Els vormt samen met Frits paars, en als zij haar coalitiepartner in moeilijkheden had willen brengen, zou zij dat ongetwijfeld vlak voor de verkiezingen hebben gedaan.

Ik ken de huiselijke situatie van de Borsten niet, maar het is theoretisch denkbaar dat een echtgenoot, een zoon of een dochter de brief van Bolkestein te pakken heeft gekregen en gedacht heeft: 'Ha!' Dat is mogelijk, maar niet erg waarschijnlijk. Het wordt al warmer als wij bedenken dat de minister alle brieven die zij ambtshalve ontvangt, doorstuurt naar de archieven van haar departement. Zij heeft dat, zo is bekendgemaakt, ook met de gewraakte kattebelletjes van Bolkestein gedaan en het vergt niet veel fantasie om je voor te stellen dat een ambtenaar op het departement die brieven, al of niet toevallig, onder ogen heeft gekregen en heeft gedacht: 'Ha!'

Maar daarmee is nog maar de helft verklaard. Netwerk beschikte namelijk ook over de vertrouwelijke fax die dr. J. Steinert, de vice-president van MSD, onder de aanhef 'Beste Frits' aan Bolkestein heeft gestuurd. Omdat het vrijwel uitgesloten is dat de ambtenaar ook deze fax in handen heeft gehad, lijkt de cnoclusie zich op te dringen dat er twee lekken zijn geweest: één op het departement en één bij MSD.

Omdat Bolkestein filosofie heeft gestudeerd, zou ik op dit punt graag het kennis-theoretische beginsel willen introduceren, dat ook wel bekend staat als Ockhams scheermes. Volgens Willem van Ockham, een franciscaner monnik die leefde van 1284 tot 1347, moet men niet meer entiteiten poneren dan strikt noodzakelijk is. Dit pluralitas non est ponenda sine necessitate leidt ons terug naar de vraag: waarom twee lekken accepteren, als wij alles ook kunnen verklaren met slechts één lek? Kortom, hoe reduceren wij twee lekken tot één?

Als je even nadenkt is de oplossing tamelijk eenvoudig. Natuurlijk heeft Bolkestein een doorslag van zijn brieven aan minister Borst naar Merck Sharp & Dohme gestuurd. Ongetwijfeld wilde hij MSD laten weten dat hij voor het baasje goed zijn best had gedaan en dat hij als commissaris het jaarlijkse presentiegeld van dertig ruggen ten volle waard is. Bij MSD heeft toen iemand de doorslagen van die brieven aan minister Borst in het Cozaar-dossier gedaan, hetzelfde dossier waar zich ook al de fax van vice-president dr.J. Steinert bevond.

En daar lag dat dossier. Misschien lag het in een la. Misschien lag het uitnodigend op een bureau. En toen is daar iemand langs gelopen en die iemand heeft gedacht: 'Ha!' Daarna is het bij de redactie van Netwerk terecht gekomen, zo moet het zijn gegaan.

Niet zeker is het of hier sprake is van een bewust uitgevoerde politieke daad. Het is zeer wel mogelijk dat een ontevreden medewerker of medewerkster van MSD - geen promotie of salarisverhoging gekregen, of met ingang van de volgende maand ontslagen - het bedrijf nog even een kleine hak heeft gezet. Met andere woorden: je kunt wel allerlei fijnzinnige wetten maken om belangenverstrengeling tegen te gaan, maar rancune bij het individu blijft toch de beste smeerolie voor de democratie.