Miljoenen kinderen door schuldencrisis bedreigd

WASHINGTON, 27 SEPT. Wanneer de jaarvergadering van het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) en Wereldbank er niet in slaagt een oplossing te vinden voor de schuldencrisis van de armste landen dan kan dat 21 miljoen kinderen in Afrika het leven kosten.

De internationale hulporganisatie Oxfam richtte deze dramatische waarschuwing deze week aan de ministers van financiën en centrale bankpresidenten die vanaf het weekend in Washington bijeenkomen om zich te buigen over problemen van de wereldeconomie. In Washington gaat het de komende dagen heel veel over geld. Maar achter de cijfers gaat het lot van heel wat wereldburgers schuil.

Over de aanpak van de multilaterale en bilaterale schulden van de armste landen is de afgelopen tijd voortdurend politiek touwgetrokken. Belangrijk twistpunt is of het IMF een klein deel (vijf procent, ofwel 2 miljard dollar) van de goudreserves moet verkopen om met de beleggingsopbrengst bij te dragen aan de schuldverlichting.

Vorige week bereikte het dagelijks bestuur van het IMF overeenstemming over de financiering van zijn bijdrage aan het schuldenplan dat samen met de Wereldbank is opgesteld. De Wereldbank heeft hiervoor al 500 miljoen dollar uit de eigen reserves toegezegd. Goudverkoop maakt vooralsnog van dat financieringsplan geen deel uit. Ofschoon de vereiste meerderheid van 85 procent in het IMF-bestuur aanwezig was, wilde men Duitsland niet voor het hoofd stoten.

IMF-topman Michel Camdessus sprak gisteren in een vooruitblik tevreden over een “afgeronde deal”, waarbij goudverkoop op dit moment niet aan de orde is. De Amerikaanse minister Robert Rubin gooide gisteren echter weer olie op het vuur, toen hij vooruitblikte naar de jaarvergadering en de voorgaande ministersbijeenkomst van de G7. Tegen verslaggevers verklaarde hij dat twee miljard dollar aan IMF-goud moet worden verkocht. Pas dan valt met de VS te praten over een bilaterale bijdrage aan de IMF-financiering van schuldverlichting. De Duitse minister Theo Waigel noemde eergisteren goudverkoop een “horrorscenario”.

Het Amerikaanse standpunt vloeit voort uit het feit dat de VS bij verkoop van IMF-goud zelf minder aan het schuldenplan hoeven bij te dragen. Het Duitse verzet lijkt vooral ingegeven door binnenlands-politieke motieven. Goudverkoop door een monetaire instelling als het IMF zou een slecht precedent nu de Duitse bevolking offers moet brengen op weg naar de Europese muntunie.

Volgens Camdessus is goudverkoop voorlopig helemaal niet aan de orde, omdat er genoeg andere middelen zijn om het plan voor schuldverlichting uit te voeren. Ook de Amerikaanse minister Rubin wees er gisteren op dat er de eerstkomende jaren voldoende geld is.

Managing-director Camdessus gaf aan dat de IMF-bijdrage aan het schuldenplan zal worden gefinancierd uit het al bestaande ESAF-fonds. Door vervanging van dure leningen door vrijwel renteloze ESAF-leningen en verlenging van looptijden kunnen de schuldverplichtingen van de armste landen worden verlicht. “Alle landen in het bestuur hebben zich verplicht de financiering van ESAF veilig te stellen,” aldus Camdessus. Volgens de IMF-topman heeft een groot aantal landen al bilaterale bijdragen beloofd. Nederland heeft 100 miljoen gulden toegezegd. Minister Rubin kan geen een harde toezegging doen, gezien de onwillige Republikeinse meerderheid in het Congres. Volgens deskundigen bij het IMF zal Washington voor zijn bilaterale bijdrage mogelijk putten uit een 'reservepotje' bij het IMF van bijna 1,5 miljard dollar, waarin de VS en andere landen nooit aangewende gelden voor voorzieningen hebben gestort.

Bij het IMF gaat men ervan uit dat voor ESAF zo'n 3,5 miljard dollar nodig is. Hieruit kan dan niet alleen de bijdrage aan het schuldenplan voor de armste landen worden betaald, maar kan ESAF ook tot een permanent zichzelf financierend fonds worden gemaakt. Dat extra geld voor ESAF is pas na het jaar 2000 nodig.

Daarmee is het schuldenplan overigens nog lang niet rond. Van de totale omvang van 5,6 tot 7,7 miljard dollar (voor 8 tot 20 landen) moeten de crediteurenlanden in de Club van Parijs, die deze week vergadert, circa 3 miljard voor hun rekening nemen. Daarnaast moet in Washington komende dagen nog duidelijkheid komen over de precieze voorwaarden waaraan landen moeten voldoen om voor schuldverlichting in aanmerking te komen.

Terwijl alle aandacht de afgelopen tijd naar de plannen voor schuldverlichting voor de armste landen uitging, bereikten de IMF-lidstaten twee weken terug een akkoord over een extra toewijzing van speciale trekkingsrechten (sdr's). In IMF-kringen wordt het verrassende compromis gezien als een teken van de coöperatieve sfeer binnen de organisatie, twee jaar na de diplomatieke botsing over de sdr's tijdens de jaarvergadering in Madrid.

Het beleidsbepalende Interim-Comité van ministers van financiën en bankpresidenten zal zondag ook zijn goedkeuring geven over uitbreiding van de 'oorlogskas' voor bestrijding van financiële crises als bijna twee jaar geleden in Mexico. Het gaat om een verdubbeling tot ruim 50 miljard van de zogenoemde General Agreement to Borrow (GAB), een noodfaciliteit die het IMF kan gebruiken voor acute crisisgevallen. Hierop was ruim een jaar geleden door de groep van zeven industrielanden (G7) aangedrongen. De tien rijke industrielanden (o.a. Nederland) die de GAB financierden, bereikten enkele maanden geleden overeenstemming met aan aantal nieuwkomers (o.a. Aziatische landen) over de verdubbeling in een New Agreement to Borrow (NAB).

Vast onderdeel van de IMF-agenda is de periodieke herziening van de quota van de lidstaten. Dit zijn de reserves die de centrale banken van de lidstaten beschikbaar houden en die dienen als kapitaalsbasis voor de kredietverstrekking door het IMF. Camdessus wil bij de elfde herziening een verdubbeling totstandbrengen tot 280 miljard sdr (circa 400 miljard dollar). Hij wijst erop dat de liquiditeit van het IMF op peil moet blijven met de miljardenleningen aan landen als Rusland en Mexico en het toenemend aantal landen dat een IMF-programma uitvoert. Vorig jaar was al duidelijk dat voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen geen besluit is te verwachten. Ofschoon het bij quota niet om begrotingsgeld gaat maar om reserves bij centrale banken, ligt ook hier het door Republikeinen gedomineerde Congres dwars. Ook een land als Duitsland is nogal terughoudend. Vast staat dat een uiteindelijke verhoging veel bescheidener zal uitvallen dan Camdessus wenst.

De ministers zullen zich bij hun evaluatie van de actuele economische ontwikkelingen opnieuw buigen over de afspraken van 1994 in Madrid over de “wereldomvattende inspanning” een robuuste en stabiele economische groei te realiseren. Juist nu het goed gaat met de wereldeconomie moeten volgens Camdessus afspraken hierover nog worden aangescherpt. “Bij een instelling als het IMF is nooit plaats voor zelfgenoegzaamheid,” aldus de IMF-topman. Toch zag Camdessus er gisteren tevredener uit dan ooit. Maar dat is volgens ingewijden te danken aan zijn recente geruisloze herbenoeming voor een derde termijn van vijf jaar. Geen van zijn voorgangers presteerde dat.

    • Hans Buddingh'