De dressuur van leer

De Nederlandse handschoen bestaat niet meer. Volgens R. Laimböck, afkomstig uit een handschoenengeslacht uit Tirol, is Nederland sinds 1971 een interessant ambacht armer geworden door de opmars van de spijkerbroek die niet past bij de elegantie van de handschoen. Laimböck werkte ruim twintig jaar in het gelijknamige bedrijf dat in Heemstede handschoenen maakte en exporteerde. Tegenwoordig importeert hij ze uit het Oostblok en verkoopt hij ze vanuit zijn toonzaal in Hoofddorp.

De produktie draaide het laatste kwart van de vorige eeuw tot 1970 op volle toeren. Eerst in de Amsterdamse Kalverstraat en later in Heemstede. De handschoenen die we nu 's winters dragen zijn gemaakt in Tsjechië, Hongarije en Indonesië.

Laimböck houdt van de handschoen en pakt het ene na het andere paar van de planken om zijn verhaal kracht bij te zetten. De tafel ligt bezaaid met de mooiste glacés, nappa's en de sportieve lammies. Zijn kennis van het vak is indrukwekkend en hij kan er uren over praten, waarbij hij de nostalgie niet altijd even goed weet te verbergen.

Hij is zo vergroeid met het vak dat hij in één oogopslag kan vaststellen welke maat handschoen iemand draagt. Ook kan hij op de minuut nauwkeurig aangeven hoeveel tijd de fabricage van een bepaald soort handschoenen in beslag neemt. Een paar met een over elkaar genaaide naad neemt twee uur in beslag en een paar met een handnaad, waarmee de sportieve handschoen wordt gemaakt, duurt drie uur.

De handschoenenfabrikant wordt wel de horlogemaker van de kledingindustrie genoemd. “Het maken van een paar handschoenen is monnikenwerk. De opleiding duurt vier jaar en was een deel van de firma.” Foto's van de opleiding tonen muren van de ateliers behangen met reliëfwerken van gereedschap. Lange zware scharen van dertig centimeter, reusachtige messen, ondersteunende platte stenen, maten en gewichten, kalibers en stoomijzers. Voor elke maat, die op- of afloopt met een kwart, bestaat ander gereedschap. De maat wordt vastgesteld door de omtrek van het gedeelte onder de vingers te meten, exclusief de duim. De kleinste kindermaat is 4,75 en de grootste herenmaat is 9,5. De damesmaat begint bij 5,75 en loopt tot maat 8. “Door de toenemende vraag naar handschoenen met extra lange vingers hebben we geleidelijk onze messen moeten aanpassen.”

Voordat de coupeur kan gaan snijden heeft de leerbewerker het vel in de lengte en de breedte opgerekt totdat het leer niet meer narekt. De pasvorm van de handschoen blijft zo beter. De coupeur snijdt met een voorgevormd maatmes, een soort mal, de afzonderlijke stukjes zo economisch mogelijk uit leren vellen. Een paar bestaat uit de handschoen, twee duimen, twaalf tussenstukken van de vingers en acht carabinen - kleine driehoekjes tussen de vingers. De coupeur moet passen en meten om de 24 stukjes zo uit het vel te snijden dat de vingers dezelfde kleur hebben als de bovenhand en de tussenstukjes. Het komt voor dat de flanken van het vel een andere kleur hebben dan de rug.

“Het is ronduit een ramp als de coupeur op de bovenhand een grote beschadiging liet zitten”, zegt Laimböck terwijl hij tussen de berg handschoenen een geschikt voorbeeld zoekt. “Toen hij de stukken uit het vel sneed, had hij uit het beschadigde deel beter een tussenstukje kunnen snijden, dat zie je niet op de handschoen. Een andere grove fout is dat hij een vinger snijdt uit een broze plek in het leer waardoor de naaister later niet kan stikken”

Vroeger onderscheidde de handschoen zich door de vorm of de versiering. Nu wordt een enkel paar opgeluisterd met een bescheiden siernaad of een voorzichtig strikje. Na het voeren van de handschoen met de rondgebreide voering, met cashmere, met zuiver zijde of met kunstzijde werden de handschoenen, die verfomfaaid van de versierafdeling kwamen, in vorm gebracht, het dresseren. Ze worden op een strijkijzer (dresseerijzer) gezet. Bijvoorbeeld handschoen maat 7,25 op dresseerijzer maat 7.25 en handschoen maat 5,75 op ijzer 5.75. De dresseerders, veelal mannen met sterke handen, lopen rond de tafel en wrijven de handschoenen op totdat ze voldoende glanzen om ingepakt te worden.

En de gebreide handschoenen? “Die glimmen niet en hoeven niet gedresseerd te worden en worden in China binnen een paar minuten machinaal gemaakt, kant en klaar met duim en al. De fabricage van de leren exemplaren is een ander vak, een ambacht van toewijding en liefde voor de handschoen.”