Ruzie over tunnel bij Klaagmuur

JERUZALEM, 25 SEPT.Op bevel van premier Netanyahu en tot grote woede van de Arabische wereld hebben Israelische archeologen maandagnacht, direct na het einde van de Grote Verzoendag, een tweede toegang geopend tot een antieke, ondergrondse tunnel in Oost-Jeruzalem. Deze verbindt het plein voor de Klaagmuur met de Via Dolorosa, de straat waarop Jezus Christus liep, op weg naar Zijn kruisiging.

Volgens Israel was over deze laatste doorbraak van de tunnel - het gaat om een ondergrondse muur van ongeveer 50 centimeter dik - overeenstemming bereikt met de Waqf, de nog steeds door Jordanië betaalde stichting in Jeruzalem die islamitische eigendommen beheert. Maar die ontkent dat in alle toonaarden.

De Egyptische minister van Buitenlandse Zaken, Amr Mussa, riep gisteren Israel voor de Algemene Vergadering van de VN op “een eind te maken aan zijn praktijken in Jeruzalem”. Volgens de minister, die de laatste weken steeds hardere uitspraken over de regering-Netanyahu heeft gedaan, “worden Israels mogelijke aanspraken teniet gedaan door de Arabische rechten, die van oudere datum zijn, meer legitimiteit hebben en authentieker zijn dan vele van de Israelische claims in de stad”.

Toen het nieuws gisterochtend bekend werd begonnen de moslim-gelovigen die de Aqsa-moskee bezochten met stenen te gooien. Daarop gaf de politie, die versterkt aanwezig was, de joodse gelovigen opdracht om het lagergelegen plein voor de Klaagmuur te ontruimen, aangezien ook daar de stenen in het rond vlogen. Vrijwel overal in Oost-Jeruzalem sloten de winkels een paar uur. “Op bevel van de president”, zei een winkelier. Een protestmars, waaraan ook drie leden van de Palestijnse Wetgevende Raad deelnamen, werd ontbonden door de politie, die tientallen, meestal jonge stenengooiers arresteerde.

Vandaag worden - in navolging van Arafats oproep om wederom te demonstreren - nieuwe woede-uitbarstingen verwacht. Gisteren noemde hij de werkzaamheden aan de tunnel “een ernstige misdaad tegenover onze islamitische heilige plaatsen” en “een schandelijke schending van de door Israel en de Palestijnen getekende overeenkomsten”. Hij vroeg het Palestijnse volk en de Arabische en islamitische naties om de zaak niet over hun kant te laten gaan.

Een slechter gekozen moment voor de voltooiïng van deze toeristische tunnel was nauwelijks mogelijk geweest. De 'nieuwe aanpak' van het vredesproces door premier Netanyahu heeft ervoor gezorgd dat Israels betrekkingen met zijn Arabische 'vrienden' - Egypte, Marokko, Tunesië, Qatar en mogelijk nu ook zelfs Jordanië - bevriezen. Tegelijkertijd nemen de spanningen met de Palestijnen toe.

Over de circa 500 meter lange tunnel, die al in gebruik was, wordt al twaalf jaar geruzied tussen de Israelische autoriteiten en de Waqf. Sinds eind jaren '60 beschuldigt de Waqf, daarin gesteund door alle islamitische staten en instellingen ter wereld, Israel ervan dat het archeologische werkzaamheden in de buurt van de Haram el-Sharif uitvoert om de gebouwen aldaar, waaronder de Aqsa-moskee, fysiek te ondermijnen.

Pagina 4: Palestijnen vrezen wederopbouw Tempel

Vervolgens zouden de joden op de plaats van deze ingestorte gebouwen hun Tempel willen herbouwen.

Daarom zeggen de Palestijnen ook al sinds vele jaren dat deze archeologische werkzaamheden plaats vinden onder de Haram el-Sharif, terwijl ze in werkelijkheid naast dit terrein worden uitgevoerd. Ook gisteren herhaalden de Palestijnse media en leiders dat de tunnel onder de Aqsa-moskee doorgaat. “Belachelijke beschuldigingen”, aldus burgemeester Ehud Olmert van Jeruzalem. Maar geen enkele Palestijn gelooft hem.

De Haram al-Sharif, na Mekka en Medina de heiligste plaats van de islam, is voor de joden de Tempelberg (omdat hier de Tempel stond) en zó heilig dat zij krachtens het gebod van de rabbijnen vóór de komst van de Messias helemaal niet betreden mag worden. Op de smalle weg die het plein voor de Klaagmuur verbindt met de Tempelberg, is dan ook een bord met de mededeling van het opperrabbinaat dat joden tot hier en niet verder mogen gaan.

Er bestaat echter een kleine groep zeer radicale joden, orthodox en nationalistisch, die het daarmee niet eens zijn. Deze Getrouwen van de Tempelberg willen de Messias een handje helpen. Zij eisen dat de Israelische regering de Rotskoepel- en de Aqsa-moskee afbreekt om op die plaats voor de derde maal de Tempel te bouwen. En elk jaar opnieuw proberen zij demonstratief op de Tempelberg te bidden.

Eén van de ondersteunende muren van de Haram al-Sharif is, een stuk lager, de Klaagmuur, het laatste overblijfsel van de Tweede Tempel, die in het jaar 70 door de Romeinen werd verwoest. De heiligheid van deze aan God en de eigen identiteit gewijde monumenten nam de afgelopen decennia in snel tempo toe - zowel op religieus als op politiek gebied. En hun nabijheid garandeert dat hier op elk gewenst of ongewenst moment het Arabisch-Israelische conflict, en daarmee ook de strijd tussen moslims en joden, in alle hevigheid kan losbarsten.

De reacties aan Arabische kant waren dan ook even snel als voorspelbaar. Yasser Arafat sprak van een “buitengewoon gevaarlijke situatie in Jeruzalem, hoofdstad van de Palestijnse onafhankelijke staat”. Want de opening van de tunnel, zei hij, is bedoeld om joodse extremisten in de gelegenheid te stellen uiteindelijk in de Aqsa-moskee te bidden. Het onder zijn leiding staande Palestijnse Gezag gaf als aanvullende mededeling dat “de schending deel uitmaakt van het Israelisch-zionistische complot om de stad te judaïseren en de Aqsa-moskee, alsmede de overige islamitische en christelijke heilige plaatsen te ontheiligen”.

De Arabische Liga, waarin alle Arabische staten en de PLO zijn verenigd, waarschuwde in een verklaring zowel “voor de gevolgen van hetgeen de Israelische bezettingsautoriteiten doen om de Arabische en islamitische heilige plaatsen in Jeruzalem weg te vagen”, als voor “de daaruit voortvloeiende gevoelens van woede en verhoogde spanning (...)”

Die reactie was voor niemand verrassend, wèl die van kroonprins Hassan van Jordanië. Hij sprak in ongewoon harde bewoordingen over een “provocatie” van Israel en “een schending van het Heiligdom in de Heilige stad”. Eerder al had hij laten weten dat hij “wegens een overvolle agenda” een reeds afgesproken bezoek aan Israel moest afzeggen.

De eerste 200 meter van de in totaal 500 meter lange tunnel begint links van de Klaagmuur, en gaat op verschillende hoogtes langs Romeinse en middeleeuwse opgravingen. Daarna volgt een nauwe, 300 meter lange tunnel, die 2200 jaar geleden werd aangelegd door het koningshuis der Hasmoniden, om water naar de Tempelberg te brengen (2 Samuel 5). Aan het eind van deze watertunnel gaat men een paar stapjes naar boven, en komt men op de Via Dolorosa. De afgelopen jaren konden toeristen al door het grootste deel van de tunnel lopen, maar ze moesten altijd dezelfde weg terug, omdat er geen uitgang was.

Premier Netanyahu verklaarde gisteren “trots” te zijn dat hij de beslissing van de regering-Peres had uitgevoerd om de tunnel te openen. “Ik ben er zeer geëmotioneerd over. Want deze tunnel raakt de rots van ons bestaan.” Moshe Shahal, minister van Binnenlandse Veiligheid in de vorige regering, bevestigde dat ex-premier Peres begin dit jaar toestemming had gegeven om het laatste deel van de tunnel op te graven. Maar na de bloedige zelfmoord-aanslagen van Hamas begin februari en maart in Jeruzalem had men alle activiteiten voor onbepaalde tijd opgeschort.

Eerder had burgemeester Olmert onthuld dat de regering-Peres en de Waqf begin dit jaar een gentlemen's agreement hadden gesloten. Daarbij kreeg de Waqf toestemming om op de Haram el-Sharif een nieuwe, ondergrondse gebedsruimte in te richten in de zogenaamde Stallen van Salomo. In ruil zou de Waqf zich niet langer verzetten tegen het openen van de tunnel. Vreemd genoeg dreigde dezelfde Olmert nog maar enkele weken geleden de Waqf met sancties als “de ongeautoriseerde bouw” in Salomo's Stallen niet onmiddellijk zou worden stopgezet. Maar vorige week zei hij opeens dat de bouw niet inging tegen regels die door het stadsbestuur waren opgesteld.

Uiteindelijk gaat de politieke opwinding over de vraag wie zich de rechtmatige eigenaar mag noemen van alle heiligheden in en buiten Jeruzalem. Daarom verzetten de moslims zich met hand en tand tegen alle archeologische opgravingen, die de joodse presentie in het Heilige Land kunnen aantonen. Daarom betoogt Yasser Arafat al sinds jaren dat Jezus Christus een Palestijn was. En daarom proberen Palestijnse historici nu aan te tonen dat de Palestijnen de rechtstreekse afstammelingen zijn van de in de Bijbel genoemde Jebusieten, de oorspronkelijke bewoners van Jeruzalem.

Gisteren zei burgemeester Olmert dat de afbouw van de tunnel niet alleen bedoeld is om de 400.000 toeristen te gerieven, die er naar verwachting per jaar doorheen zullen lopen, maar ook om de Palestijnen de boodschap te sturen dat Israel het in Jeruzalem voor het zeggen heeft en niet voor alles toestemming vraagt.

Een rooms-katholieke pater schreef al jaren geleden in een beroemde archeologische gids over Jeruzalem: “De behoedzaamheid van de rede maakt hier minder kans dan de zekerheid van de vroomheid.”