'Grafschennis is onmenselijk'

De verdachte van grafschennis in Kerkdriel heeft bekend nadat hij zondag op heterdaad was betrapt. Hij werd overmeesterd door agenten die waren ingehuurd door de Gelderse gemeente.

KERKDRIEL, 25 SEPT. Het roestige toegangshek klemt. De manshoge heg naar het veld zit vol spinrag. Twee mannen zijn zwijgend bezig, hun voetstappen knerpen over het grind. Hier en daar ligt een zerk plat, een enkele is met kleurige banden provisorisch op haar plaats gezet. Eén van de mannen, de bril wit beslagen, veegt met het zweet het steengruis uit z'n gezicht. “Het schiet mooi op', zegt hij en kijkt rond. “Morgen nog, dan is het wel klaar hier. Laten we hopen dat ze nu wat langer blijven staan.'

Kerkdriel is opgelucht. De meeste inwoners van het Bommelse kerkdorp gaan er van uit dat de man, die afgelopen zondag op heterdaad is betrapt, daadwerkelijk de man is die tot vier keer toe op de twee begraafplaatsen van het dorp in totaal 199 grafzerken heeft omgetrapt en vernield. De verdachte heeft inmiddels bekend - al is dat voor sommigen nog geen bewijs. “Na het eerste geval van grafschennis, op 4 mei in Rossum, werd er een 72-jarige man als verdachte opgepakt. Hij bekende ook, maar bleek later niets met de zaak van doen te hebben”, zegt een oudere man, wandelend in de Kerkstraat.

Maar de twee mannen op de protestants-christelijke begraafplaats aan de Hohorst gaan er van uit dat de man, door de politie subtiel omschreven als 'in de war', wel degelijk de dader is. Hij is bekend in de gemeente, zegt beheerder S. Van den Aardweg van de begraafplaats. “Zijn ouders wonen in Rossum, maar hij komt er thuis niet meer in.” Van den Aardweg wordt bij zijn herstelwerkzaamheden bijgestaan door J. van Ewijk, beheerder van de katholieke begraafplaats in Kerkdriel. De man heeft ook twee keer huisgehouden op het kerkhof van Van Ewijk, die pal tegenover de hoofdingang woont.

Getweeën zijn ze al vanaf maandagochtend bezig met het herstellen van de schade. Het dorp is opgelucht. “Maar we zijn toch bang als hij woensdag vrijkomt. Hoe is dat toch mogelijk? De politie had toch wel kunnen begrijpen dat het voor de gemoedsrust van de mensen hier beter zou zijn als hij wat langer werd vastgehouden?”

In werkelijkheid is de verdachte zelfs al gisteravond vrijgelaten. “Ik heb contact gehad met de officier van justitie”, aldus burgemeester W. de Laat gistermiddag in het gemeentehuis, “en justitie ziet geen reden de man langer dan vanavond vast te houden.” Het verbijstert de burgemeester zichtbaar, zoals de hele affaire hem behoorlijk heeft aangegrepen. Hij trad op 1 mei van dit jaar als burgemeester in dienst; waarnemend, omdat de gemeente Maasdriel, waartoe Kerkdriel behoort, na de herindeling waarschijnlijk geen nieuwe burgemeester krijgt. Op 4 mei volgde de eerste grafschennis, later volgden er nog drie. “Toen ze me afgelopen zondagochtend belden dat er grafschennis was gepleegd op de begraafplaats, dacht ik: houdt het dan nooit op? Ik was dan ook dolgelukkig dat de politie direct daarop kon meedelen dat ze een verdachte hadden.”

Het is in zekere zin de gemeenteraad van Maasdriel die ervoor heeft gezorgd dat de verdachte werd opgepakt. Na het tweede geval van grafschennis besloot de raad dat het zo niet langer kon. Er moest meer en beter gesurveilleerd worden. “De politie gaf aan dat niet te kunnen. Die zitten na de reorganisatie nog maar met één auto in de Bommelerwaard. Het is een schande, maar het is niet anders. Toen heeft de raad besloten dat we zelf extra politie zouden inhuren. Als proef.” Tot en met oktober heeft de gemeente wekelijks twintig uur extra surveillance ingekocht bij de politie. De benodigde 30.000 gulden wordt onder andere gefinancierd door verhoging van de onroerend zaakbelasting en de leges.

De gemeenteraad stemde unaniem met het plan in, vertelt De Laat, die zelf overigens nog wel wat bedenkingen tegen de nieuwe constructie heeft. “Ik vind het principieel onjuist dat de gemeente taken moet uitvoeren die in de kern tot de rijkstaken behoren. Maar als het rijk zijn verplichtingen niet kan nakomen, moeten we zelf wel de handen uit de mouwen steken.” En eigenlijk, zo straalt de burgemeester uit, is hij ook wel trots op de actie van 'zijn' gemeenteraad. “De man is aangehouden door het team dat door ons was ingehuurd. De gewone politiewagen kwam pas tien minuten na de melding, en was waarschijnlijk gewoon te laat geweest.”

De politie in Tiel, van waaruit ook de Bommelerwaard wordt gediend, spreekt desgevraagd van een unieke actie van de gemeenteraad in Maasdriel. De extra uren drukken niet op het gewone politiewerk, zo zegt een woordvoerder. “Er is sprake van additioneel toezicht. De gemeente koopt uren in, die wij door agenten en vrijwilligers laten invullen die extra uren draaien, en daarvoor extra betaald krijgen.”

Van den Aardweg leunt op zijn schop en hijgt even uit. Sommige stenen wegen wel honderdvijftig kilo - en zet die maar eens met z'n tweeën overeind. Ditmaal waren er 45 stenen omgetrapt, vorige keer waren het er 65. De begraafplaats is met haar 400 graven klein. Kerkdriel is van oudsher een katholiek dorp, wat ook wel blijkt uit de 1.400 graven die het katholieke kerkhof telt. Van Ewijk heeft, in tegenstelling tot Van den Aardweg, een dagtaak aan het beheer. Maar hij voelt zich niet te min om zijn protestantse collega de helpende hand toe te steken. De totale schade, schatten de twee, bedraagt tussen de 100.000 en 150.000 gulden. “We zagen in de krant en op televisie het bedrag van anderhalf miljoen gulden staan. Nou, doe mij dat geld, dan regel ik de schade-afwerking”, zegt Van den Aardweg.

De man hoeft zich niet meer hier te vertonen, zegt Van Ewijk even later op zijn eigen begraafplaats. “Als ze hem tegenkomen, loopt het niet goed met hem af.” De beheerder loopt een rondje over het kerkhof met de fiets aan de hand. Langs de bankjes en langs een nieuw graf, waarop een kleinkind een opgerolde tekening heeft neergelegd voor oma. Van Ewijk wordt weer boos als hij aan de dader denkt. “Welke zieke geest doet zo iets? Je schiet er toch helemaal niets mee op. Beroof een bank of steel een auto. Maar grafzerken omschoppen? Ik vind grafschennis onmenselijk. Die man moet verpleegd in een tehuis of een inrichting.”