Clinton tekent kernstopverdrag met historische pen

NEW YORK, 25 SEPT. De vijf kernwapenmogendheden, de Verenigde Staten, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk, hebben gisteren bij de Verenigde Naties in New York een verdrag getekend dat alle kernexplosies verbiedt. De Amerikaanse president Clinton ondertekende als eerste.

De president deed dit met dezelfde pen als waarmee president John F. Kennedy in 1963 een gedeeltelijk kernstopverdrag had ondertekend, dat kernexplosies in de atmosfeer, onder water en in de ruimte verbood.

Clinton zei kort daarop in een toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN dat de handtekeningen van de vijf kernwapenstaten “samen met die van een grote meerderheid van landen onmiddellijk een internationale norm tegen kernproeven zullen creeëren, zelfs voordat het verdrag formeel in werking treedt”. VN-secretaris-generaal Boutros-Ghali zei toen hij het verdrag openstelde voor ondertekening: “Een belangrijke mijlpaal is bereikt op weg om de wereld veiliger te maken voor de komende generaties.”

Clinton bedankte in zijn rede “speciaal de Nederlandse ambassadeur Ramaker”, die de onderhandelingen over het verdrag in de belangrijke slotfase had voorgezeten. Wegens de rol van de Geneefse ontwapeningsambassadeur Jaap Ramaker mocht Nederland, met minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo, het verdrag als achtste natie ondertekenen.

De vijf kernwapenstaten waren na hun ondertekening eerst nog gevolgd door Japan, het enige land dat ooit door nucleaire wapens is getroffen, en Australië, dat een internationale campagne heeft geleid om het verdrag voor te leggen aan de VN-Assemblée. Twee weken geleden stemden 158 VN-landen in een resolutie voor het verdrag. Gisteren hebben 71 landen het verdrag al ondertekend.

Clinton richtte zich zonder het land te noemen ook tot India, dat na tweeënhalf jaar onderhandelen in Genève een veto uitsprak tegen het verdrag omdat de vijf kernwapenstaten zich onder meer niet willen verplichten tot een tijdschema voor ontwapening. Door die Indiase blokkade kan het verdrag voorlopig niet als wet in werking treden omdat een bepaling voorschrijft dat alle 44 landen met nucleair potentieel het moeten ratificeren.

“Sommigen hebben geklaagd dat het verdrag geen mandaat geeft voor totale nucleaire ontwapening op een bepaalde datum. Ik zeg hen: gooi de voordelen van deze prestatie niet overboord door de geweldige vooruitgang te negeren die we al op weg naar dat doel bereikt hebben”, zei Clinton.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Jevgeni Primakov, riep alle potentiële nucleaire machten op in te stemmen met het verdrag. India geldt naast Pakistan en Israel als een 'drempelland' met een clandestien kernwapenprogramma en heeft in 1974 een nucleaire explosie uitgevoerd. Elke vorm van testen voordat het verdrag in werking treedt, zal “het verdrag in grote mate schaden en vele landen kunnen dwingen hun houding te herzien”, waarschuwde Primakov.

Volgens een Amerikaanse regeringsfunctionaris zal Clinton, als hij later dit jaar wordt herkozen, het verdrag begin volgend jaar aan de Senaat voorleggen. Maar elk van de vijf kernwapenlanden en van de drie drempellanden zal pas daadwerkelijk de papieren voor ratificatie deponeren als alle acht hiervoor klaar zijn, zei deze Amerikaanse functionaris.

Clinton riep voorts op tot zes maatregelen tegen de verspreiding van massavernietigingswapens: tenuitvoerlegging van het chemisch wapenverdrag, waarvoor de Republikeinen onlangs hun steun introkken wat de kans op Amerikaanse ratificatie dit jaar aanzienlijk heeft verkleind; bevriezing van de produktie van splijtbaar materiaal voor gebruik in kernwapens; verdere reductie van kernwapenarsenalen; scherpere internationale inspecties; verbeterde naleving van het biologische wapenverdrag; en een verbod op landmijnen.

Clinton zei in zijn rede tot de Assemblée dat de Amerikaanse regering voorstander is van het “stroomlijnen van de bureaucratie en het beteugelen van de begroting” van de VN. Hij zei ook dat vastbesloten te zijn de Amerikaanse schulden (van 1,6 miljard dollar) aan de VN te voldoen. De Amerikaanse achterstand in contributies wordt veroorzaakt door blokkades van de Republikeinen die ontevreden zijn over het tempo van de hervormingen. De Republikeinen staan zowel vijandig tegenover de VN als tegenover de huidige secretaris-generaal.

Opvallend was het dat Clinton in zijn toespraak een krachtig hulde aan de VN bracht. “In deze tijd van uitdaging en verandering zijn de VN belangrijker dan ooit, omdat onze wereld meer onderling afhankelijk is dan ooit”, zei hij waarna een sneer aan de Republikeinen volgde. “De meeste Amerikanen weten dit. Ongelukkigerwijs negeren sommige Amerikanen - in hun verlangen om bevrijd te zijn van de problemen van de wereld en in hun preoccupatie met hun eigen problemen - onze onderlinge afhankelijkheid en de voordelen van samenwerking. Zij hebben het moeilijk gemaakt voor de VS om te voldoen aan hun financiële verplichtingen tegenover de VN.”