Priester en schrijver; H.J.M. Nouwen 1932-1996

Henri Nouwen, de Nederlandse priester-schrijver die zaterdag op 64-jarige leeftijd in Hilversum is overleden, was op spiritueel gebied een van de meest gelezen auteurs in de Engelstalige wereld. Hij heeft bijna veertig boeken geschreven. Hoewel hij in Amerika geruime tijd aan de universiteit van Yale en van Harvard hoogleraar in de pastorale psychologie is geweest, heeft hij geen wetenschappelijke publikatie op zijn naam staan.

Nouwen werd in 1932 in het midden-Limburgse Thorn geboren, kreeg middelbaar onderwijs aan het Aloysius-college van de paters jezuïeten in Den Haag en werd daarna tot priester opgeleid aan het grootseminarium van het aartsbisdom Utrecht in Driebergen-Rijssenburg. Met het aartsbisdom is hij zijn leven lang verbonden gebleven nadat hij in 1957 tot priester was gewijd.

Eenmaal priester ging Henri (Jozef, Machiel, Harrie) Nouwen in Nijmegen psychologie studeren. Daar kwam hij in contact met psychologen en theologen als H. Fortman en W. Berger die in de jaren zestig en zeventig veel bekendheid genoten. Tenslotte kwam hij als hulpaalmoezenier bij de Holland-Amerika-Lijn in de VS terecht.

Nadat hij kennis had gemaakt met de pastorale psychologie, werd hij docent in dat vak aan de Notre Dame-universiteit in Indiana en later hoogleraar in Yale (1971) en Harvard (1982). Uit Nouwens tijd in Indiana stamt zijn eerste boek waarmee hij op een heel eigenzinnige manier de spiritualiteit van het persoonlijke geloofsleven bij de praktische theologie en probeerde te betrekken.

Voordat Nouwen zich in 1971 voorgoed in Amerika vestigde, publiceerde hij in Nederland het boek Met open handen dat inmiddels vijfentwintig drukken heeft beleefd. In Amerika was hij niet alleen hoogleraar, maar zocht hij ook naar de bronnen van geestelijke verrijking van het kloosterbestaan en van priesterlijk leven onder de armen van Zuid-Amerika. Hij aanvaardde in 1982 wederom een hoogleraarsbenoeming. Ditmaal aan de prestigieuze Divinity-school van de Harvard-Universiteit. Hij hoopte daar zijn spirituele ervaringen uit Latijns-Amerika uit te dragen. Met zijn boodschap werd Nouwen zo bekend dat hij wereldwijd een veel gevraagd spreker werd. Hierin kwam verandering toen hij in de jaren tachtig in Frankrijk in contact kwam met een leefgemeenschap van verstandelijk gehandicapte mensen. In Frankrijk zag Nouwen ook voor het eerst een afbeelding van Rembrandts schilderij 'De terugkeer van de verloren zoon' dat een keerpunt in zijn leven betekende en hem bracht tot het schrijven van zijn prachtige en meest bekende boek, Eindelijk thuis. Eindelijk thuis betekende dat Nouwen, die vergeleken kan worden met zulke charismatische, Franse persoonlijkheden als abbé Pierre en frère Roger Schutz - de stichter van de oecumenische kloostergemeenschap in Taizé - afscheid nam van de universitaire wereld. Hij werd pastor van de Ark-leefgemeenschap Daybreak in Toronto (Canada) waar hij met verstandelijk gehandicapten ging wonen.

Henri Nouwen heeft zich nooit beziggehouden met binnenkerkelijke tegenstellingen en controverses. In Nederland was hij net zo goed welkom bij de Evangelische Omroep en traditionele rooms-katholieken als bij links-georiënteerde, kerkelijke groeperingen. Wat hij mensen in spirituele zin primair wilde vertellen is dat elk mens - ongeacht zijn leefwijze en kerkelijke of politieke keuzes - door God wordt bemind. Met die boodschap heeft hij, vooral in het Amerikaanse taalgebied, velen weten te boeien.